تحلیل روندهای جهانیِ شاخص توسعۀ انسانی و عوامل مؤثر بر آن (مورد مطالعه: کشورهای پیشرفته و در‌حالِ‌توسعه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای رشتۀ مدیریت آموزش عالی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
هدف کلی پژوهش، تحلیل روندهای جهانیِ شاخص توسعۀ انسانی و عوامل مؤثر بر آن میباشد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر گردآوری اطلاعات، توصیفی- کتابخانه‌ای است. اطلاعات موردنیاز آن از طریق بررسی اسناد و مدارک دانشگاهی (کتب،مقالات،پایان نامه‌ها) وهمچنین جستجو در شبکه جهانی اینترنت گردآوری شده است.کشورهای مورد بررسی شامل سوئیس، نروژ، ایسلند، هنگ‌کنگ، استرالیا، چین، ایران، عراق، هند و پاکستان بودند.رویکرد این پژوهش، آینده‌پژوهی مبتنی بر تجزیهوتحلیل آمار و اطلاعات مستخرج از اسناد و مدارک علمی معتبر می‌باشد و نیز در این پژوهش از روش تحلیل محتوا استفاده شد. یافته‌ها حاکی از آن است که روند جهانیِ شاخص توسعه انسانی ایران طیّ سالهای 2022-2018، روندی کاهشی را تجربه نموده به‌طوری‌که ایران در این سالها از رتبۀ 70 به رتبۀ 78 سقوط کرده است.در بین کشورهای موردمطالعه،به‌ترتیب کشور سوئیس (توسعه انسانی بسیار بالا) و پاکستان (توسعه انسانی پایین) مناسب‌ترین و نامناسب‌ترین وضعیّت را از حیث شاخص توسعۀ انسانی داشتند.همچنین،عوامل مؤثر بر روندهای جهانی توسعۀ منابع انسانی از منظر صاحبنظران بررسی شد که درمجموع 3 عامل اصلی در قالب عوامل بهداشتی، عوامل آموزشی-فرهنگی و عوامل اقتصادی-سیاسی، و 31 عامل فرعی شناسایی شد.بنابراین با توجّه به اهمیّت شاخص توسعه انسانی در برنامه‌ریزی‌های توسعه کشور، در حوزۀ بهداشت و سلامت به سیاستگذاران توصیه می‌شود که سیاست‌های پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر را مدنظر قرار دهند.در حوزۀ آموزش ضروری است که سیاستگذاران به‌منظور کاهش نابرابری‌ها و ناعدالتی آموزشی گام‌های اساسی را بردارند و نیز برنامه‌هایی را در زمینۀ به‌کارگیری شیوه‌های نوین آموزشی و تقویت بُعد مهارتی و شناختی افراد تدارک ببینند.
کلیدواژه‌ها

اجلالی، محمّدمهدی (1400). روش­شناسی تحلیل روند در آینده­پژوهی. نخستین کنفرانس ملی آینده­پژوهی، علوم تربیتی و روا­ن­شناسی، دانشگاه پیام نور شیراز.
امیری، نعمت­اله (1390). روش محاسبه شاخص توسعه انسانی. مجله اقتصادی- ماهنامه بررسی مسائل و سیاست­های اقتصادی، 12، 131-138.
بربری، محمدجواد، راغفر، حسین، کلانتری، عبدالحسین و غفاری، غلامرضا (1396). بررسی تطبیقی تأثیر توسعه آموزشی بر توسعه ایران و کشورهای منتخب. فصلنامه پژوهش در نظام­های آموزشی، 38، 103-136.
بوشهری، علیرضا و نظری­زاده، فرهاد (1389). روندهای راهبردی جهانی مؤثر بر دفاع و صنایع دفاعی. تهران: انتشارات مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی. 
پروانه، منیره، نیازآذری، کیومرث و عنایتی، ترانه (1400). آینده­پژوهی راهبردی نوآورانه در ارتقاء آموزشی دانشگاه­ها. فصلنامه تعالی بالینی، 11 (2)، 11-23. 
چتری، شهربانو (1397). مقایسه تطبیقی توسعه زنان در کشورهای توسعه­یافته و ایران و پیامدهای اخلاقی آن در جامعه. فصلنامه پژوهش­های اخلاقی، 8 (4)، 63-78.
حبیبی کلهرودی، حسن (1398). تأثیر آموزش الکترونیکی بر توسعه منابع انسانی. ششمین همایش ملی پژوهش­های مدیریت و علوم انسانی در ایران، دانشگاه تهران، 1-6.
حسنی صدرآبادی، جلال (1395). مدل­های توسعه منابع انسانی. فصلنامه مطالعات مدیریت و حسابداری، 2 (4)، 228-232.
حیدری­چیانه، رحیم و کرمی، سونیا (1394). بررسی تطبیقی شاخص­های توسعه انسانی ایران، مالزی و ترکیه با تأکید بر شاخص اقتصادی در دهه اخیر (2013-2004). مجله اقتصادی، 15 (1 و 2)، 5-22.
حیدرپور، ماشاءالله و نصری، زهرا (1403). تحلیل و ارزیابی برنامه­های توسعه در ایران از منظر صاحب­نظران توسعه انسانی. مجله بین­المللی پژوهش ملل، 9 (97)، 1-24.
شیرزادی، رضا، پورقربان، محمد و نورمحمدی، جواد (1402). بررسی مقایسه­ای شاخص توسعه انسانی در جمهوری اسلامی ایران و مالزی. فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 11 (2)، 237-257.
صادقی، حسین، عبدالهی­حقی، سولماز و عبدالله­زاده، لیلا (1386). توسعۀ انسانی در ایران. فصلنامۀ علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، 6 (24)، 283-304.
کاوسی، اسماعیل و احمدی، فخرالدین (1389). جهانی شدن و توسعه منابع انسانی (مقایسه تطبیقی62 کشور جهان). فصلنامه مطالعات راهبردی جهانی شدن، 1 (1)، 1-29.
گزارش مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی (1398). تبیین وضعیت جمهوری اسلامی ایران در گزارش شاخص توسعه انسانی 2018. معاونت پژوهش­های اجتماعی ـ فرهنگی، دفتر: مطالعات اجتماعی.
محمدعلیخانی، سلیمه، آصف­زاده، سعید، محبی­فر، رفعت و منتظری، علی (1391). بررسی شاخص توسعه انسانی (HDI) در ایران و کشورهای منتخب. فصلنامه پایش، 11 (4)، 415-423.
مرکز راهبری آینده­پژوهی علوم و فناوری دفاعی (1396). روندهای راهبردی جهانی تا سال 2045. مترجمان: قاسم فولادی و وحید زارعی، تهران: مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی. 
موسوی، میرنجف، اکبری، مجید و محمدی حمیدی، سمیه (1396). مقایسه تطبیقی شاخص­های توسعه انسانی ایران با کشورهای شبه­ قاره هند (طیّ 35 سال اخیر با استفاده از مدل ویکور (Vikor). فصلنامه مطالعات شبه قاره دانشگاه سیستان و بلوچستان، 9 (33)، 213-238.
نژادی، کیومرث، استادی، رسول و گودرزی، غلامرضا (1399). تحلیل پیکره روش دیدبانی در آینده­پژوهی و شناخت مدل­های آن جهت به­کارگیری در مراکز آینده­پژوهی. نشریه علمی آینده­پژوهی انقلاب اسلامی، 1 (2)، 161-188. 
نظری، محمدجواد، عارف­زاده، یاسر و رئیسی، معصومه (1400). آینده­پژوهی آموزش در دانشگاه. نخستین کنفرانس ملی آینده­پژوهی، علوم تربیتی و روان­شناسی، دانشگاه پیام نور شیراز. 
ویسی ناب، فتح­الله و موسوی، میرستار صدر (1397). بررسی تطبیقی وضعیت شاخص توسعه انسانی در کشورهای منتخب در حالِ توسعه (ایران، برزیل، پاکستان، ترکیه، مصر و مکزیک). مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 10 (4)، 7-19.
یاسوری، مجید و مؤمن، نرجس (1400). بررسی تطبیقی جایگاه ایران در کشورهای اسلامی خاورمیانه از نظر شاخص­های اقتصادی توسعه انسانی (2018-2005). فصلنامه علمی سیاست جهانی، 10 (2)، 131-156.
دوره 5، شماره 10 - شماره پیاپی 10
علوم انسانی
دورۀ پنجم، پاییز و زمستان 1403 ، شمارۀ دهم
اسفند 1403
صفحه 105-127