معیارهای تمایز سلب مالکیت مشروع از نامشروع و آثار حقوقی مترتب بر هر یک ( با تکیه بر رویه دیوان های داوری ایکسید و دیوان دعاوی ایران ـ آمریکا)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد مقدس، ایران
10.22047/hsd.2026.540399.1096
چکیده
نوشته حاضر به بررسی معیارهای تمایز بین سلب مالکیت مشروع و نامشروع در حقوق بین‌الملل، با تمرکز بر رویه دیوان‌های داوری ایکسید (ICSID) و دیوان دعاوی ایران-آمریکا می‌پردازد. هدف این پژوهش، ارائه چارچوبی مشخص برای تشخیص سلب مالکیت قانونی از غیرقانونی و تعیین آثار حقوقی مترتب بر هر یک است. روش‌شناسی تحقیق شامل تحلیل رویه قضایی دیوان‌های داوری بین‌المللی و بررسی تطبیقی آرا و تصمیمات مرتبط است. نتایج حاصل از این بررسی نشان می‌دهد که سلب مالکیت در صورتی مشروع تلقی می‌شود که چهار معیار اساسی را رعایت کند: 1) در جهت نفع عمومی باشد، 2) غیرتبعیض‌آمیز باشد، 3) مطابق فرایند قانونی صورت گیرد، و 4) همراه با پرداخت غرامت کامل و مؤثر باشد. اهمیت و نوآوری این تحقیق در تبیین دقیق این معیارها و ارائه تحلیل جامعی از آثار حقوقی ناشی از تمایز بین سلب مالکیت مشروع و نامشروع، به‌ویژه در زمینه قابلیت مطالبه عدم‌النفع و میزان غرامت پرداختی، نهفته است. کلیدواژه‌ها: سلب مالکیت، معیار مشروعیت، سلب مالکیت مشروع، سلب مالکیت نامشروع.
کلیدواژه‌ها

1ـ منابع فارسی:
1.     دالزر، رودولف و شروئر، کریستف (1393). اصول حقوق بین‌الملل سرمایه‌گذاری. ترجمه: سید قاسم زمانی و محبوبه حیدری. تهران: انتشارات خرسندی.
2ـ منابع انگلیسی:
2ـ1 کتاب‌ها و مقالات:
1.      Andrw Newcombe (2009). Law and Practice of Investment Treaties: Standards of Treatment. Kluwer Law International.
2.      B H Weston (1983). International Law and the Deprivation of Foreign Wealth Revisited.
3.      Christoph Schreuer (n.d.). Fair and Equitable Treatment in International Investment Law.
4.      Irmgard Marboe (2009). Calculation of Compensation and Damages in International Investment Law. Oxford University Press.
5.      Lan Brownlie (2008). Principles of Public International Law. Oxford University Press.
6.      M. Whitemen (1967). Digest of International Law. Vol. 8, U.S. Government Printing Office.
7.      P. Friedman (1955). Expropriation in International Law. Stevens & Sons.
8.      Suzy H. Nikiema (2013). Expropriation in Investment Treaty Arbitration.
2ـ2 اسناد بین‌المللی:
1.      Abs-Shawcross Draft Convention (n.d.). Draft Convention on Investments Abroad.
2.      Convention on the Protection of Foreign Property (1967). OECD.
2ـ3 پرونده‌های حقوقی:
1.      ADC Affiliate v. Hungary (2006). ICSID Case No. ARB/03/16.
2.      Affaire Goldenberg (2006). UNRIAA, Vol. II, p. 907.
3.      Amoco v. Iran (1987). Iran-U.S. Claims Tribunal Reports, Vol. 15, p. 189.
4.      Antoine Biloune v. Ghana (1989).
5.      Antoine Goetz v. Burundi (1999). ICSID Case No. ARB/95/3.
6.      Archer Daniels Midland v. United Mexican States (2005). ICSID Case No. ARB(AF)/04/5.
7.      B. P. Exploration Company v. Libyan (1973). ILM, Vol. 12, p. 857.
8.      Compañía del Desarrollo de Santa Elena v. The Republic of Costa Rica (2000). ICSID Case No. ARB/96/1.
9.      De Sabla v. Panama (1933). UNRIAA, Vol. VI, p. 366.
10.  Gemplus v. United Mexican States (2010). ICSID Case No. ARB(AF)/04/3.
11.  LIAMCO v. Libya (1978). ILM, Vol. 20, p. 1.
12.  Marvin Roy v. United Mexican States (2002). ICSID Case No. ARB(AF)/98/1.
13.  Metalclad Corporation v. United States of Mexico (2000). ICSID Case No. ARB(AF)/97/1.
14.  Middle East Cement Shipping v. Arab Republic of Egypt (2002). ICSID Case No. ARB/99/6.
15.  Norwegian Shipowners v. US (1922). UNRIAA, Vol. 1, p. 307.
16.  Souternt Pacific Properties v Egypt (1992). ICSID Case No. ARB/84/3.
17.  Starrett Housing v Iran (1987). Iran-U.S. Claims Tribunal Reports, Vol. 16, p. 76.
18.  Tippetts v. Iran (1984). Iran-U.S. Claims Tribunal Reports, Vol. 6, p. 219.
19.  Vigotop Limited v. Hungary. ICSID Case No. ARB/11/22.
3ـ قوانین و مقررات:
1.     قانون موافقت‌نامه تشویق و حمایت از سرمایه‌گذاری بین کشورهای عضو اکو و پروتکل اصلاحی آن (1388).
2.     موافقت‌نامه تشویق و حمایت متقابل از سرمایه‌گذاری بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت جمهوری بوروندی (1393).
دوره 7، شماره 13 - شماره پیاپی 13
علوم انسانی
دورۀ هفتـم، بهـار و تابسـتان ،1405شـمارۀ سـیزدهم
مهر 1405
صفحه 77-93