هنرهای صناعی معاصر: از بحران هویت تا هویت مفهومی (با تأکید بر جامعه‌شناسی هنر هوارد بکر و نظریه کرفت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری هنرهای اسلامی، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
2 استادیار، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
3 استادیار، دانشکده هنرهای صناعی؛ دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
چکیده
هنرهای صناعی (صنایع دستی) که در گذشته تلفیقی از مهارت، ذوق و کارکرد اجتماعی بود، در مواجهه با انقلاب صنعتی دچار بحران ماهوی و تحدید کارایی شد. این مقاله با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، سیر تحول هنرهای صناعی را از واکنش‌های نخستین (مانند جنبش هنرها و صنایع دستی) تا صورتبندی‌های معاصر آن (کرفت استودیو و کرفتیویسم) پی‌گیری می‌کند. با استفاده از چارچوب جامعه‌شناختی هوارد بکر (به‌ویژه مفهوم «صناعت» و گذار آن به «هنر») و نیز رویکردهای نظری در مطالعات کرفت معاصر (مانند عاملیت ماده، مهارت تجسدی و کنش‌گری اجتماعی)، این مقاله به واکاوی هویت نیمه مستقل و بینابینی هنرهای صناعی در منظومه هنر معاصر می‌پردازد. در این میان، ضمن تاکید بر این که در سنت هنری-صناعی ایران، قصد و اجرای هنری هرگز از هم منفک نبوده‌اند و آمیختگی ایمان، اخلاق و مهارت با فراورده‌های هنری، زمینه‌ای بومی و متمایز برای بازتعریف هویت هنرهای صناعی معاصر فراهم آورده است؛ با تطبیق مبانی نظر مذکور، بر وضعیت هنرهای صناعی ایران، به‌ویژه سرامیک، نشان داده می‌شود که چگونه این حوزه با حفظ پیوند با سنت، از یک سو به عرصه هنرهای تجسمی/مفهومی راه یافته و از سوی دیگر، با حفظ ماهیت مادی و فرایندمحور خود، به ابزاری برای بیان انتقادی و کنش اجتماعی (کرفتیویسم) تبدیل شده است.
کلیدواژه‌ها

منابع
- آدامز، لوری، (1387). روش­شناسی هنر، ترجمه علی معصومی، تهران: چاپ و نشر نظر.
- ارواحی، علیرضا و دیگران، (1400). هنر، معاصر، اصفهان، سازمان فرهنگی، تفریحی، شهرداری اصفهان.
- اسکینر، دیمین، (1402). جواهر معاصر، ترجمه امیر محمد نصیری، پریناز صادق بیکی، تهران: نشر مشکی.
- بکر، هوارد، (1399). جهان­های هنری، ترجمه حسن خیاطی، تهران: نشر بان.
- بل، جولین، (1402). آینه جهان، نگاهی نو به تاریخ هنر، زیر نظر محمدرضا ابوالقاسمی، تهران: نشر گیلگمش.
 - بهلولی فسخودی، محسن؛ ضرغامی، سعید، (1397). "دلالت‌های دانش ضمنی برای یادگیری و تدریس با تأکید بر دیدگاه مایکل پولانی"، دو فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت، دانشگاه فردوسی مشهد، 1397، سال هشتم، شماره یکم، صفحات: 20-5.
- پاکباز، رویین، (1394). دایره المعارف هنر، تهران: فرهنگ معاصر.
- تاتارکویچ، ووادیسواف، (1400). تاریخ مفاهیم بنیادین زیبایی­شناسی، ترجمه حمیدرضا بسحاق، تهران: نشر گیلگمش.
- جولی­یر، گای، (1382). «طراحی، آمیزش هنر با صنعت. مطالعات کاربردی»، ترجمه فرهاد گشایش،  هنر و معماری. شماره 55،  صص172-160.  
- دل­زنده، سیامک، (1394). تحولات تصویری هنر ایران: بررسی انتقادی، تهران: چاپ و نشر نظر.
- راودراد، اعظم؛ فاضل، عاطفه، (1395). عوامل اجتماعی مؤثر بر تبدیل سفال از «صنعت» به «هنر» در ایران، مطالعات اجتماعی ایران، دوره 9، شماره(3)، صص 79-54.
- راوه، یاسنت، (1402). درآمدی بر جامعه­شناسی هنرها، ترجمه علیرضا خدامی، تهران، نشر نی.
- ژیلسون، اتین، (1386). درآمدی بر هنرهای زیبا: جستارهایی درباره هنر و فلسفه، تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران.
- سمیع آذر، علیرضا، (1399). امواج پست‌مدرن، تهران: چاپ و نشر نظر.
-کاسپیت، دونالد برتون، (1400). نقد هنر، ترجمه مجید پروانه­پور، تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران، مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن».
- کشمیرشکن، حمید، (1394). درآمدی بر نظریه و اندیشه انتقادی در تاریخ هنر، تهران: نشر چشمه.
- -------------، (1396). کنکاشی در هنر معاصر ایران، تهران: چاپ و نشر نظر.
- کریمیان، سعید؛ عطارزاده، عبدالکریم، (1390). نقش انقلاب صنعتی در تحولات صنایع دستی ایران، فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام، سال سوم شماره 11، صص120-99.
- گرویس، بوریس، (1397). در جریان: جستارهایی در باب سیالیت هنر، ترجمه اشکان صالحی، تهران: نشر هنوز.
- ملوین، جرمی، (1391). گرایش­های معماری، ترجمه فرزاد فرید افشین، تهران: کتاب آبان.
- مجیدی، فاطمه، (1395). بررسی ارتباط تاریخی صنایع دستی و طراحی صنعتی در ایران، نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، دوره 22، شماره 3، صص 129-121.
- هنفلینگ، اسوالد، (1377). چیستی هنر، ترجمه علی رامین، تهران: نشر هرمس.
 
- Adamson, G. (2018). Fewer, better things: The hidden wisdom of objects. USA: Bloomsbury Publishing.
- Crevels, Eric, 2022. Coarse epistemes: Skill, craftsmanship and tacit knowledge in the grit of the world, In book: Tacit Knowledge in Architecture.
- Aktaş, Bilge Merve; Mäkelä, Maarit. 2019. Negotiation between the Maker and Material: Observations on Material Interactions in Felting Studio, International Journal of Design, Vol 13, No 2.
- Ryle, G. (1976). Improvisation. Mind, 85(337), pp.69-83
- Malafouris, L. (2013). How things shape the mind: A theory of material engagement. Cambridge, MA: MIT.
- Ingold, Tim. (2013). Making: Anthropology, Archaeology, Art and Architecture. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203559055.
- Ingold, Tim. (2002).  “On Weaving a Basket.” In The Perception of the Environment: Essays on Livelihood, Dwelling and Skills, 339–61. London: Routledge.
- Ingold, Tim. (2009). “The Textility of Making.” Cambridge Journal of Economics 34, no. 1: 91–102. https://doi.org/10.1093/cje/bep042.
- Kuijpers, Maikel H. G. (2018).  An Archaeology of Skill: Metalworking Skill and Material Specialization in Early Bronze Age Central Europe. New York: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315196022.
- Polanyi, Michael. (1967). The Tacit Dimension. London: Routledge & Kegan Paul.
- Sennett, R. (2009). The Craftsman. Penguin Books.
- Nimkulrat, N. and Groth, C. (2024). Craft and Design Practice from an Embodied Perspective (p. 238). Taylor & Francis.
- Lo, K. J. (2015). Authenticity in Craft: Investigating Material Authenticity in Contemporary Craft Practice (Unpublished doctoral thesis). Heriot-Watt University, UK.
- Oddy, Nicholas. (2016). Truth to Materials, In book: The Bloomsbury Encyclopedia of Design. DOI:10.5040/9781472596154-BED-ONLINE-033
URLS:
- Truth to materials:
- The Concept of “Truth to Materials”:
دوره 7، شماره 13 - شماره پیاپی 13
علوم انسانی
دورۀ هفتـم، بهـار و تابسـتان ،1405شـمارۀ سـیزدهم
مهر 1405
صفحه 31-46