Dynamic Jurisprudence in Facing the Application of Mitigation in Crimes Subject to Hadd in the Contemporary Islamic System in the Light of Interpretative and Executive Theories

Document Type : Original Article

Author
Graduated with a specialized doctorate in criminal law and criminology from Tehran University. Tehran
Abstract
Subject: The Islamic penal system, especially in the field of crimes subject to hadd, is based on the certainty and divinity of the rulings; which at first glance, excludes the possibility of reducing or modifying the punishment. However, contemporary social developments, the requirements of criminal policy, and criminological findings highlight the need to rethink the way of understanding and implementing Islamic limits and raise the question of the possibility of legitimate reduction in this category of crimes.
Method: The present study, with a descriptive-analytical approach and using jurisprudential, legal, and criminological sources, examines the theoretical and executive capacities of dynamic jurisprudence in the field of reduction in crimes subject to hadd and analyzes the interpretative theories and practical mechanisms related to this issue.
Findings: The research findings show that at the theoretical level, approaches such as “historical reading of the text” and “reconstruction of ijtihad assumptions” with an emphasis on the temporal understanding of the texts and attention to developments in the humanities provide the possibility of more rational and purposeful interpretations of criminal rulings. Also, in the executive dimension, mechanisms such as the rule of dar, the principle of concealment, repentance, reluctance, strictness in evidence of proof, public interest, repelling insults from Islam, and human rights considerations create important capacities for practical adjustment of the implementation of the limits. Conclusion: The research results indicate that without changing the jurisprudential texts related to crimes subject to the hadd, Islamic jurisprudence has extensive tools and capacities for mitigation and adjustment .
Keywords

منابع
§         ابن ادریس، ابوجعفر (1410ق). کتاب السرائر، چاپ دوم، قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
§         ابوزید، نصر حامد (1383). نقد گفتمان دینی. ترجمۀ حسن یوسفی اشکوری و محمد جواهرکلام. تهران: طرح نو.
§         احمدپور، علی (1399). «قرائت انسانی از دین؛ ارزیابی دیدگاه محمد مجتهد شبستری»، فلسفه دین، 17(3)، 343360.
§         آرین‌نژاد، محمدجعفر؛ گازرانی، سعید؛ و داودی، علی‌اصغر (1403). «رویکردی انتقادی بر تفسیرهای نوین از رابطه دین و سیاست، دموکراسی و حقوق بشر (مورد مطالعه: عبدالکریم سروش و نصر حامد ابوزید)»، سیاست‌پژوهی ایرانی، شماره 40، 108126.
§         بهرامی‌نژاد، علی (1403). «رابطۀ مجازات اسلامی با اصل کرامت ذاتی انسان در پرتو حقوق بشر»، پژوهش‌های فقهی حقوق بشر، 1(1)، 1930.
§         حرّ عاملی، محمد بن حسن (1403ق). وسائل‌الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
§         حسینی، سیدمحمد (1387). «حدود و تعزیرات (قلمرو، انواع، احکام)»، مطالعات حقوق خصوصی، 38(1)، 125145.
§         خوانساری، سید احمد (1364). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، جلد پنجم، چاپ دوم، قم: انتشارات اسماعیلیان.
§         دهان، زهرا؛ پروینی، خلیل؛ و متقی‌زاده، عیسی (1404). «بررسی تاریخ­مندی نصر حامد ابوزید در فرایند فهم متن براساس کاربست وجه در دستور نظام‌مند هالیدی»، پژوهش‌های ادبیقرآنی، 11(4)، 119.
§         زندی، محمدرضا و عمرانی‌فر، عدنان (1396). «ممنوعیت یا مقبولیت تخفیف مجازات در جرایم مستوجب حد»، فصلنامۀ قضاوت، 17(90)، 3350.
§         ساجدی، حامد و ساجدی، ابوالفضل (1401). «معناداری سخن خدا (نقدی بر تأملات هرمنوتیکی و زبان‌شناختی مجتهد شبستری)»، فلسفه دین، 19(3)، 293317.
§         صالحی‌زاده، محسن؛ مختاری، عبدالله؛ و بارانی‌بیرانوند، امیر (1399). «امکان کاهش وضع مجازات‌های بدنی در قوانین جزایی ایران با توجه به مبانی فقهی و موازین حقوق بشر»، پژوهش­نامه حقوق تطبیقی، 4(2), 86102.
§         صانعی، یوسف (28 تیر 1399). «نحوۀ اجرای حدود در زمان غیبت امام معصوم»، دسترس‌پذیر در: https://shoaresal.ir/fa/news/288705/%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-
§         طباطبایی بروجردی، سید آقا حسین (1429ق). جامع الحدیث شیعه، جلد 30، چاپ اول، تهران: ایران فرهنگ سبز.
§         عمرانی‌فر، عدنان (1403). تخفیف مجازات در جرایم مستوجب حد، چاپ اول، تهران: انتشارات دانش‌پذیر.
§         عمرانی‌فر، عدنان؛ شیداییان آرانی، مهدی؛ و عالی‌پور، حسن (1403). «شاخصه‌های ایراد اتهام در نظام‌های حقوقی کامن‌لا و رومی‌ژرمنی با نگاهی به حقوق ایران»، مجله حقوقی دادگستری، 88(126)، 249272.
§         عمرانی‌فر، عدنان؛ شیداییان، مهدی؛ حاجی‌ده‌آبادی، احمد؛ و عالی‌پور، حسن (1400). «واکاوی تغلیظ دیه در ماه‌های حرام و حرم مکّه با رویکرد انتقادی»، پژوهش­نامه حقوق تطبیقی، 5(2), 181197.
§         عمید زنجانی، عباسعلی (1391). قواعد فقه جزا، تهران: سمت.
§         فاضل موحدی لنکرانی، محمد (1422ق). تفصیل‌الشریعه فی شرح تحریر الوسیله الحدود، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم‌السلام.
§         کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی، جلد 7، چاپ چهارم، تهران: دارالمکتب الاسلامی.
§         گلدوزیان، ایرج (1393). محشای قانون مجازات اسلامی، چاپ سوم، تهران: مجد.
§         مجتهدشبستری، محمد (1379). نقدی بر قرائت رسمی از دین، چاپ اول، تهران: طرح نو.
§         محمدری‌شهری، محمد (1389). میزان‌الحکمه، جلد 2، قم: مؤسسه علمیفرهنگی دارالحدیث.
§         مصطفوی، حسن (1402ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، جلد 2 و 8، چاپ اول، تهران: مرکز الکتاب للترجمه و النشر.
§         مطهری، مرتضی (1376). اسلام و مقتضیات زمان، جلد 2، چاپ دوازدهم، تهران: صدرا.
§         منتظری نجف‌آبادی، حسین‌علی (1404ق). کتاب‌الحدود، چاپ اول، قم: دارالفکر.
§         موسوی خمینی، سیدروح‌الله (1369). صحیفه نور، جلد 58، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
§         نصری، عبدالله (1381). «ابوزید و قرائت متن در افق تاریخی»، قبسات، 7(23)، 94105.
§         نوبهار، رحیم و عرفانی‌فر، امیر (1396). «واکاوی تحلیلیانتقادی تفاوت‌های میان حد و تعزیر»، فصلنامه راهبرد، شماره 82، 207240.
Volume 6, Issue 12 - Serial Number 12
Humanities
Volume 6, Autumn and Winter 2025-2026, No. 12
March 2026
Pages 215-231