قراردادهای مراقبت در کهنسالی، بررسی کارکرد و ابعاد حقوقی - فرهنگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ایران-مشهد
2 دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد -ایران
3 دانشیار گروه حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد، مشهد -ایران
10.22047/hsd.2025.531284.1085
چکیده
قراردادهای مراقبت از سالمندان، ازجمله قراردادها و توافقات حقوقیِ نوین، پاسخی به نیازهای رو‌به‌رشد جمعیت سالمندان و چالش‌های اقتصادی- اجتماعی مرتبط با آن است. این قراردادها غالباً میان سالمندان و افراد خانواده یا نزدیکان منعقد می‌شود و هدف اصلی آن‌ها ایجاد تعهدات قانونی و مالی مشخص جهت تضمین کیفیت مراقبت، حمایت از حقوق طرفین و پیشگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی است.
در ایران، ضرورت تدوین سازوکارهای حقوقی و مالی برای حمایت از طرفین این قراردادها بیش از پیش احساس می‌شود، زیرا اگرچه مراقبت از سالمندان در ایران یک وظیفه اخلاقی تلقی می‌شود، اما با توجه به روند رو به رشد سالمندی و فشارهای اقتصادی و روانی موجود، اکتفا به اخلاق در سطح کلان جوابگو نیست و اهرم‌های دیگری همچون الزامات قانونی لازم است؛ هرچند جایگزینی گزاره‌های اخلاقی به قوانین و پرکردن کمبودها با قانون، از حساس‌ترین حوزه‌های قانون‌گذاری است که اگر به درستی انجام نشود، پیامدهای مطلوبی به همراه نخواهد داشت. آینده‌نگری اقتضا دارد که ابعاد حقوقی پدیده سالمندی-که جامعه و دولت آمادگی لازم برای رویارویی با آن را ندارد- از هم‌اکنون و قبل از ظهور معضلات آن، مورد بررسی قرار گیرد.
این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و باهدف معرفی این قرارداد نوپیدا به آحاد جامعه، به بررسی ابعاد مختلف قراردادهای مراقبت در کهنسالی و تحلیل کارکرد این قراردادها، ارکان و انواع آن در جهت بهبود وضعیت حقوقی و اجتماعی سالمندان و مراقبان بپردازد. امید است نتایج این پژوهش، بتواند زمینه‌ساز تدوین سیاست‌ها و قوانین مؤثر در حمایت از حقوق سالمندان و ارتقای کیفیت مراقبت در جامعه گردد.
کلیدواژه‌ها

منابع
*قرآن کریم
1.      بهرامی، فاضل و رمضانی فرانی، عباس‏ (1388)‏. بهداشت روان سالمند در قرآن و حدیث‏. سالمند: مجله سالمندی ایران، ۴(۱۱)، ۷۰-۸۳.
2.      پروایی، شیوا‏ (1399)‏. مطالعۀ تطبیقی سیاست‌های مراقبت از سالمندان در کشورهای توسعه‌یافته‏. تأمین اجتماعی، 58(16)، 113144.
3.      جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1401)‏. دوره حقوق مدنی: حقوق تعهدات. تهران: گنج دانش.
4.      حبیب‌نژاد، سید احمد و تسخیری، محمدصالح‏ (1396)‏. نظام حقوق سالمندان. تهران: خرسندی.
5.      رزمخواه، نجمه (1401)‏. چالش‌های اخلاقی مراقبت از سالمندان با توسل به ربات‌های انسان‌نما‏. اخلاق زیستی، 12(37)، 116.
6.      رسولی، محمد‏ (1399)‏. حقوق و تکریم سالمندان. تهران: جنگل.
7.      رضوی، عباس (1380)‏. شهید مطهرى و رویه دیگر تمدّن غرب‏. حوزه، 18(106-105)، 342385.
8.      صادق‌زاده، محمدحسن (9 خرداد1404). زندان، جایگزین تنهایی زنان در ژاپن(گزارش تصویری)، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
9.      صفایی، سیدحسین (1390)‏. قواعد عمومی قراردادها. تهران: میزان.
10.  صمیمی‌پور، اسماعیل‏ (1396)‏. احکام و حقوق سالمندان در فقه و حقوق. تهران: آذرین مهر.
11.  عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی (1430)‏. البیان‏ (موسوعة الشهید الأوّل) با نظارت: رضا مختاری - علیّ‌ أوسط ناطقی، قم: مرکز العلوم و الثقافة الإسلامیّة معاونیة الأبحاث لمکتب الإعلام الإسلامی فی الحوزة العلمیّة، مرکز إحیاء التراث الإسلامی.
12.  کاتوزیان، ناصر (1368)‏. عقود معین 2 (مشارکت‌ها و صلح). تهران: گنج دانش.
13.  متولی، مهرشید (1385)‏. تغییر روش مراقبت از سالمندان در ژاپن‏. تازه‌های جهان بیمه، (۹۵).
14.  محقق حلی، جعفر بن حسن (1364)‏. المعتبر فی شرح المختصر. قم: مؤسسه سید الشهداء (ع).
15.  موسی‌نژاد گلچالی، فاطمه‏ (1398)‏. طراحی دهکده سالمندان با رویکرد روان‌شناسی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). مؤسسه آموزش عالی روزبهان، دانشکده هنر و معماری.
دوره 6، شماره 12 - شماره پیاپی 12
علوم انسانی
دورۀ ششم، پاییز و زمستان 1404 ، شمارۀ دوازدهم
اسفند 1404
صفحه 109-127