واکاوی الگوهای فرزندپروری بدون ایجاد احساس گناه در فرزندان: مطالعه‌ای با رویکرد کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه علامه طباطبایی - دانشکده روانشناسی و علوم تربینی
2 عضو پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران تهران – دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی
3 تهران ، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، گروه مشاوره
چکیده
زمینه: احساس گناه انتقالی یا احساس گناه انتقال یافته از والدین، یکی از عوامل مهم مرتبط با فرزندپروری منفی و ناکارآمد است که پیامدهای منفی زیادی را در زندگی شخصی و خانوادگی فرد به همراه دارد. از این رو پرداختن به این پدیده و ارائه راهکارهای مناسب، به عنوان یک ضرورت محسوب می‌شود.
هدف: هدف از پژوهش حاضر، واکاوی الگوهای فرزندپروری بدون ایجاد احساس گناه در فرزندان بود.
روش: رویکرد مورد مطالعه در این پژوهش کیفی و از نوع تحلیل مضمون بود. جمعیت مورد مطالعه شامل 13 نفر از نوجوانان و جوانان ساکن تهران بودند که با در نظر گرفتن معیارهای ورود، در پژوهش شرکت داده شدند. با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته، داده‌ها جمع‌آوری گردید و به‌منظور تحلیل داده‌ها از روش براون و کلارک استفاده شد.
یافته‌ها: تحلیل حاصل از داده‌های مصاحبه به‌صورت کلی در چهار مضمون اصلی شامل مسئولیت‌پذیری و نقش‌پذیری متعادل والدین، ایجاد فضای ارتباطی و عاطفی امن و حمایت‌کننده، تشویق به بالندگی و پرورش عزت نفس و تکریم کودک به دست آمد.
نتیجه‌گیری: نتایج حاصله ضمن افزایش بینش نسبت به مؤلفه‌های فرزندپروری بدون احساس گناه، می‌تواند زمینه‌ساز پژوهش‌های بعدی و نیز طراحی برنامه‌های آموزشی با هدف ارتقای توانمندی روان‌شناختی والدین شود.
کلیدواژه‌ها

اخوان تفتی، مهناز و حاج حسینی، منصوره (1382). مقایسه سبک اسناد (مدل درماندگی آموخته‌ شده) در جوانان معتاد و غیرمعتاد شهر یزد. فصلنامه اعتیاد پژوهشی، 1(3)، 148-133.
اسمعیلی، معصومه؛ شیخ‌الاسلامی‌کندلوسی، افشینه و سلیمی بجستانی، حسین (1401). ادراک احساس گناه انتقال‌یافته از والدین: یک پژوهش زمینه‏ای. فصلنامه "مشاوره و روان‌درمانی خانواده ". پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.
امیرپور، برزو؛ عسگرپور، زهرا و احمدی­فر، مهرداد (1403). کاربست درمان مبتنی بر شفقت در کاهش خودانتقادی و احساس گناه والدینی مادران دارای فرزند با نشانگان فنیل کتونوری: یک مطالعه نیمه تجربی، مجله تحقیقات سلامت در جامعه، 10(2)، 60-73.
پناهی، علی احمد (1399). اهمیت آشنایی با فرایند فرزندپروری با تأکید بر توقعّات تربیتی ـ روان‌شناختی حداقلّی اسلام از والدین. مطالعات اسلام و روا­­ن­شناسی، 14(27)، 141-162.
تبیک، محمدتقی؛ آقابابایی، ناصر و فتحی آشتیانی، علی (1394). رابطه احساس گناه و شرم با دینداری و سلامت روان، پژوهش­نامه روا­ن­شناسی اسلامی، 1(1)، 160-176.
ربانی، زینب؛ بیگدلی، ایمان­الله و نجفی، محمود (1394). رابطه مذهب با سلامت روان: نقش میانجی احساس شرم و گناه، مجله پژوهش‌های روان­شناسی بالینی و مشاوره، 5(1)، 134.
سعید رضایی، مهدی (1396). اثربخشی روش مداخله حساسیت­زدایی با حرکات چشم و بازسازی شناختی (EMDR) بر بهبود کیفیت زندگی و کاهش احساس گناه والدین کودکان با اختلال اتیسم عملکرد پایین، فصلنامه خانواده­پژوهی، 13(51)، 461-475.
طباطبایی، سمانه السادات و سرفرازی، الهه (1401). اثربخشی آموزش مهارت تاب­آوری اسلامی بر نگرش والدینی و احساس گناه مادران دارای فرزند نابینا، نشریه مطالعات اسلامی - ایرانی خانواده، 2(2)، 58-72.
قره­داغی، علی؛ رحیمی، سلام و همرنگ، ایرج (1400). مطالعه کیفی احساس گناه و شرم انتقال یافته از والدین به نوجوانان پسر دارای سابقه خودزنی، فصلنامه دانش و پژوهش در روان­شناسی کاربردی، 22(84)، 101-114.
هاشمی، سعداله؛ درتاج، فریبرز؛ سعدی­پور، اسماعیل و اسدزاده، حسن (1398). تدوین مدل احساسات شرم و گناه براساس شیوه‌های فرزندپروری: نقش واسطه‌ای اسناد علی منفی، فصلنامه روش‌ها و مدل‌های روان­شناختی، 10(35)، 159-173.
دوره 5، شماره 10 - شماره پیاپی 10
علوم انسانی
دورۀ پنجم، پاییز و زمستان 1403 ، شمارۀ دهم
اسفند 1403
صفحه 51-70