دنیای امروز دنیای شفافیت‌ها و آشکار شدن‌هاست به تعبیری جهان به صورت دهکده‌ای[1] درآمده که هرکه سر از روزن برآورد تمام فراز و نشیب‌های روستای جهانی را نظاره‌گر خواهد شد. دنیا به قولی مسطح[2] شده و دیگر ینگه دنیایی نیست که اخبار آن را پس از دیر زمانی بشنویم. جهان به مثابه آینه­خانه‌ای[3] است که هر حرکت و جنبشی در آن آینه‌ها بازتاب پیدا می‌کند و برملا می‌شود. مردمان در این گیتی بدون حجاب مانند ماهیان در تنگ بلورین‌اند[4] که حرکات و سکناتشان رؤیت‌پذیر همگان است. در چنین فضایی که به مدد رسانه‌های جمعی و ابزارهای فناورانه ارتباطی برق‌آسا و شتابنده رو به توسعه دارند، باید راه و رسم دگری را پیش گرفت و به گفته عقلا در این زمانه که از آسمان و زمین دیده می‌شویم بهترین راهبرد صداقت و راستی[5] است و همان­گونه که در کتاب آسمانی ما آمده «امروز روزی است که راستی، راستگویان به­ آنان ­سود ­­می‌بخشد[6]».

اگر راستگویی پیشه نکنیم به سرعت حقیقت برملا می‌شود و اثری جز شرمندگی و شهره شدن به ناراستی بر جا نمی‌ماند. بستن راه‌های ارتباطی و مراوده نیز در دنیای شتاب­زده فناوری تلاشی نافرجام است و دست ‌یازیدن به آن ناشناختن علم و دانش فناورانه امروز است. حقیقت چون ماه در زیر ابر پنهان نمی‌ماند پس از چند لحظه خود را می‌نمایاند و پدیدار می‌شود. ابرهای محدودیت از جلوه‌گری حقیقت طرفی نمی‌بندد، به درستی که زمانه‌ای که راستی راستگویان به آنان سود می‌بخشد و ارج و قرب می‌دهد.

در اینجا بی‌مناسبت ندیدیم خاطره‌ای را از یکی از جلسات گروه علوم انسانی تا آنجا که حافظه‌ام یاری می‌کند بازگو کنم و بگویم در گذشته سیاست چگونه برای اهداف خود از نشر حقایق جلوگیری می‌کرده و اگر زمانه شبیه امروز بود از ثمرات و برکات فناوری، چنین محرمانگی هرگز امکان‌پذیر نبود. باری در یکی از جلسات سال ۱۳۹۵ شادروان دکتر اشراقی تاریخ‌دان شهیر که سفری به انگلستان داشتند خاطره‌ای را از مطالعه اسناد محرمانه آزاد شده[7] بایگانی سلطنتی نقل کردند که جالب بود.

ناصرالدین شاه در سومین سفرش به اروپا در ۱۳۰۶ شمسی ابتدا به روسیه، سپس آلمان، هلند، بلژیک و آخر به انگلستان رفت. در این سفر است که شاه به وینزر به دیدن ملکه ویکتوریا می‌رود و آن­طور
که در خاطرات خود نوشته مورد پذیرایی شایانی قرار می‌گیرد. دکتر اشراقی به واقعه‌ای که در این سفر رخ داده بود و تا آن زمان آشکار نشده بود اشاره داشت که در اسناد منتشر شده در اختیار محققان و تاریخ‌دانان قرار گرفته بود.

در شبی که قرار بود شاه به دیدار ملکه برود، وی با وسواس زیاد از دلا‌کی که آرایشگر خاص بوده می‌خواهد که نهایت دقت را به­کار ببرد تا با هیبت شاهانه به ضیافت شام برود. اما از ناسازی روزگار، دست دلاک نگون­بخت می‌لغزد و گوشه سبیل مبارک تراشیده می‌شود. شاه به شدت غضبناک می‌گردد و بی‌تأمل امر به خفه کردن دلاک می‌دهد. ملازمان درگاه فی­الفور بر سر دلاک ریخته و او را خفه می‌کنند، اما چون از اعدام و فراغت حاصل می‌شود درمی‌مانند که با جنازه آن بخت­برگشته چه کنند. پس از مشورت به این نتیجه می‌رسند که جسد را در لحاف پیچیده و در رودخانه کنار محل اقامت به آب بسپرند و این واقعه را پنهان دارند. ولی در راه بردن جسد نگهبان باخبر شده و موضوع برملا می‌شود و خدمه شرح واقعه را به ملکه گزارش می‌دهند. مشار­الیها بلافاصله امر می‌کند جسد را مدفون کرده و اکیداً قدغن می‌کند که هیچکس نباید از این موضوع باخبر شود و گوئی هیچ واقعه‌ای رخ نداده است و همین­گونه عمل می‌شود و گزارش حادثه محرمانه تلقی شده و در اسناد فوق سری بایگانی می‌گردد که پس از یک صد و اندی سال طبق قانون نشر اسناد محرمانه پس از رفع و سبب آنها منتشر شده و جناب دکتر اشراقی آن را مطالعه کرده و نتیجه را به گروه گزارش دادند.

محرمانه ماندن این واقعه در آن زمان و مقایسه آن با حوادثی که امروز رخ می‌دهد و فرصت اندیشیدن به آن وجود ندارد، زیرا بلافاصله همه از آن با خبر می‌شوند، نشان از تغییری شگرف در مراودات انسانی و اجتماعی دارد. در این ایام که ماهواره‌ها از آسمان و تلفن‌های همراه در کف همگان ما را می‌پایند و نجواهای ما ثبت و ضبط می‌شوند باید به همان توصیه عقلانی عمل کنیم که در دنیای شفاف امروز صداقت و راستگویی بهترین راهبرد است و آنانی که درست می‌اندیشند، اهل تعقل­‌اند، و شجاعانه عمل می‌کنند، این­گونه‌اند.
                                                                                                              سردبیر

[1] . نظریه مارشال مک لوهان Marshall Mc Lohan که دنیای جدید را از نظر ارتباط به دهکده‌ای جهانی (global village) تشبیه کرده است.

[2] . نظر توماس فریدمن (Thomas Freadman ) که در کتابی تحت عنوان جهان مسطح است (The world is Flat) ارائه شده و موضوع جهانی شدن و نزدیکی کشورها با هم و کمرنگ شدن مرزهای جغرافیایی را مطرح کرد.

[3] . نظر استردایسون (Esther Dyson) اندیشمند سوئیسی که دنیا را به آینه‌خانه تشبیه کرده است.

[4] . نظر بوخهولز (R.Buchholz)  که جهان امروز را به جهت شفافیت و رؤیت­پذیری به تنگ بلورین (Fishbowl) تشبیه کرده است.

[5] . candor

[6] . قال اللهُ هذا یومُ ینفعُ الصادقین صِدقهُم. سوره مائده آیه ۱۱۹ .

[7] . (Freedom of Information)   آزادسازی اطلاعات محرمانه بعد از گذشت زمان.