‌ضرورت فهم جامع از علم اقتصاد؛ حلقه مفقوده در سیاست‌گذاری (حوزه مطالعاتی ارز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای اقتصاد، دانشگاه شهید بهشتی
2 کارشناسی ارشد برنامه ریزی سیستم های اقتصادی ، دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
برخی اقتصاددانان داخلی پیرو مکتب لیبرالیسم، قبل از اشراف جامع بر اندیشه‌های اقتصادی، همانند اقتصاددانان اولیه 300 سال قبل با تخطئه سایر چارچوب‌های علمی، تحت لوای اولاً صیانت از حقوق مالکیت خصوصی و دوماً فرض آزادی فردی حداکثرکننده منافع جامعه، بستر نظریِ جهش‌های نرخ ارز را فراهم می­کنند.
این مقاله با بهره‌گیری از اندیشه‌های مصلحان اقتصاد سرمایه‌داری، اولاً به بسط تعریف دارایی و مالکیت پرداخته و با تمایز بین دو نوع دارایی مشهود و نامشهود و مالکیت ملموس و ناملموس که در اندیشه‌های اقتصاد آزاد کاملاً مغفول مانده است، توصیه به «رهاسازی نرخ ارز و هر سیاست پولی و مالی که موجب کاهش قدرت خرید مردم و دارایی ناملموس می‌گردد» را، به معنای سلب آزادی و مالکیت آنان دانسته است و ورود دست حاکمیت به منظور صیانت از حقوق مالکیت ناملموس عامه مردم را از وظایف ذاتی حکومت برشمرده است. در این چارچوب نظری، توجه صرف به حقوق مالکیت خصوصی دارندگان عمده منابع ارزی محلی از اعراب ندارد.
دوماً این مقاله با رد فرض منسوخ هماهنگی بین منافع افراد در نظام لسه‌فر، اصل آزادی فردی و قیمت‌های بازار را حداکثرکننده منافع عمومی نمی‌داند. برای حداکثرسازی منفعت جامعه، دست حاکمیت به جای دست نامرئی بازار است که می‌تواند با تنظیم قواعد شکل‌دهنده عرضه و تقاضا به برقراری نظم در بازار و قیمت­های منصفانه مبادرت ورزد. اقتصاد لیبرالیسم، به دلیل عدم درک مفهوم تعارض منافع، به­رغم ساختار انحصاری در سمت عرضۀ ارز در اقتصاد ایران، رهاسازی نرخ ارز به­ دست بازار و حذف اقتدار حاکمیت در جهت منافع صادرکنندگان را اشاعه می‌دهد. مهم آنکه طبق این نگرش هر قیمتی، حتی قیمت انحصاری و چندنرخی رانت‌زا در بازار ارز به پشتوانه اعتباردهی حاکمیت مشروعیت می‌یابد.
بنیان فکری آزادی مدنظر اقتصاد لسه‌فر مبتنی بر فلسفه نظم طبیعی و آموزه‌های داروینیسم اجتماعی فارغ از اندیشه‌های عدالت‌محور بنا نهاده شده است که بقا را تنها برای دارندگان عمدۀ ارز به بهای نابودی معیشت آحاد مردم جایز می‌داند.
کلیدواژه‌ها

  • منابع

    - احمدی، علی محمد و مهرگان، نادر (1384). تأثیر سیاست­های تعدیل اقتصادی بر توزیع درآمد در ایران. فصلنامه تحقیقات اقتصادی. 40 (3)، 209-232.

    - تفضلی، فریدون (1388). تاریخ عقاید اقتصادی: از افلاطون تا دوره معاصر. نشر نی، چاپ هشتم، تهران.

    - جعفری، مهدی، عمادی، سید جواد و رمضان­پور، اسماعیل (1400). بررسی تأثیر همزمان سیاست­های پولی و مالی بر نابرابری درآمد در ایران. اقتصاد کاربردی، 11 (36)، 99-39.

    - جمالی، محمد (1396). قاعده تقدم مصلحت عام بر خاص و تطبیق آن با موضوع قاچاق کالا و ارز. مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی (فروغ وحدت)، 12 (47)، 25-40.

    - چاونس، برنارد (1390). اقتصاد نهادی، ترجمه محمد متوسلی، علی نیکو نسبتی و زهرا فرضی­زاده، مؤسسۀ انتشارات دانشگاه تهران، تهران.

    - حیدری، خلیل و بهرامی، فهیمه (1399). بررسی تأثیر تحریم بر شاخص­های رفاهی خانوارهای شهری و روستایی ایران رفاه اجتماعی، ۲۰ (۷۶)، 9-36.

    - دانشفر، جلال، قیوم­زاده، محمود و عطازاده، سعید (1399). قاچاق کالا و ارز و تأثیرات آن بر جامعه. ماهنامه جامعه­شناسی سیاسی ایران، 3 (1)، 385-400.

    - داو، شیلا. سی (1388). کنکاشی در روش‌شناسی اقتصاد، ترجمه محمود متوسلی و علی رستمیان، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی واحد تهران.

    - ساموئلسون، پل؛ نورد هاوس (1384). اصول علم اقتصاد، ترجمه محمدخان مرتضی، جلد اول، چاپ اول، انتشارات علمی فرهنگی کتیبه، تهران.

    - شاه­منصوری، رضا (1402). چالش­های اخلاقی سفته­بازی در شرایط بی­ثباتی اقتصادی با محوریت آیه 34 سوره «توبه» براساس دیدگاه تفسیری علامه طباطبائی. معرفت اخلاقی، 2 (34)، 78-65.

    - فتاحی اردکانی، احمد، سخی، فاطمه، بستان، یدالله و رضوانی، محمد (1401). بررسی تأثیر تغییرات آب و هوایی و شاخص قیمت مواد غذایی بر امنیت غذایی خانوارهای شهری ایران. اقتصاد و توسعه کشاورزی، 36 (3)، 249-263.

    - قائمی خرق، محسن و مددی، مهدی (1400). مسئولیت مدنی دولت در قبال شرکت­های صادرات محور. بورس اوراق بهادار، 14 (54)، 41-60.

    - کرباسی، علیرضا و کوه­پیما، فریبا (1389). رابطه بلندمدت میان درآمد خانوار روستایی و متغیرهای کلان اقتصادی در ایران. اقتصاد کشاورزی، 4 (4)، 171-159.

    - گزارش خلاصه تحولات اقتصادی سال 1396 منتشر شده توسط بانک مرکزی.

    - متوسلی، محمود (1394). « نگاهی معرفت‌شناختی به جایگاه و منشأ ناولتی در توسعۀ اقتصادی»، فصلنامه توسعه کارآفرینی، دوره 8، شماره 3، صص413-431.

    - متوسلی، محمود؛ محمود مشهدی‌احمد (1390). "کنکاشی در باب اهمیت رویکردهای بدیل اقتصادی: تأملی در ضرورت‌های فلسفی و کاربردی"، مجله تحقیقات اسلامی، شمارة 95، صص 219- 193.

    - مرادی، فاطمه، جعفری، محمد و فتاحی، شهرام (1400). تأثیر شاخص فلاکت و کنترل فساد بر نابرابری درآمد؛ با رویکرد کوانتایل. فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، 10 (40)، 241-279.

    - مهرآرا، محسن و محمدیان، مجتبی (1393). بررسی عوامل مؤثر بر توزیع درآمد در اقتصاد ایران با رویکرد اقتصادسنجی بیزینی. پژوهش‌های اقتصادی ایران، 19 (61)، 83-116.

    - نوفرستی، محمد و محمدی، فردین (1388). بررسی اثرات شوک‌های اقتصاد کلان بر توزیع درآمد در اقتصاد ایران. پژوهش‌های اقتصادی ایران 13 (38)، 31-52.

    • Arnesperger, C & Y. Varoufakis, (2005). What is Neoclassical Economics? The Three Axioms Responsible for its Theoretical Oeuvre, Practical Irrelevance and, Thus, Discursive Power. Htto://uadphil. Econ. Uoa.gr/UA/files/500490756.pdf
    • Aye, G. C., & Harris, L. (2019). The effect of real exchange rate volatility on income distribution in South Africa (No. 2019/29). WIDER Working Paper.
    • Bahmani- Oskooee, M., & Motavallizadeh-Ardakani, A. (2018). Exchange rate changes and income distribution in 41 countries: Asymmetry analysis. The Quarterly Review of Economics and Finance, 68, 266-282.‏
    • Coase, Roland.  (1992); "The Institutional Structure of Production", American Economic Review, vol. 82(4), pages 713-19, September.
    • Coase, Roland. (1937). “The Nature of Firm”, Economica, New series, Vol. 4, No. 16, pp. 386-405
    • Commons, J. R. (1899), “A Sociological View of Sovereignty: I” American Journal of Sociology, Vol. 5, No. 1, pp. 115-127
    • Commons, J. R. (1931),” Institutional Economics”, American Economic Review, Vol.21, No. 4, pp. 648-657
    • Commons, J. R. (1970), The Economics of Collective Action, The University of Wisconsin Press, Madison, Milwaukee, and London
    • Commons, J. R; (1924), Legal foundations of capitalism (Vol. 31). Transaction Publishers.
    • Commons, J. R; (1934), Institutional Economics, The Macmillan Company of Canada
    • Commons, John R (1934). "Institutional economics." The American Economic Review 26.1: 237-249.
    • Güzel, A. E., & Arslan, Ü. (2019). On the nexus between exchange rate and income distribution in Turkey: ARDL bound testing analysis. Economic Journal of Emerging Markets, 1-7.‏
    • Husserl, Edmund (1970); Crisis of European Science and Transcendental Phenomenology, Northwestern University Press
    • Jeanneney, S. G., & Hua, P. (2001). How does real exchange rate influence income inequality between urban and rural areas in China?. Journal of development Economics, 64(2), 529-545.
    • Knight, Frank (2008). “Economics and Human Action”, Philosophy of Economics, pp.111-118, Edited by Daniel M. Hausman, Second Edition, Cambridge University Press
    • Mill, John Stuart (1994). “On the Definition and Method of Political Economics”, Philosophy of Economics and anthology,2, pp.52-68,
    • Rossi, D., & Galbraith, J. (2016). Exchange rates and industrial wage inequality in open economies. Texas: The University of Texas at Austin.‏
    • Suratman, E., & Mayudi, G. (2022). Impact of Inflation and Exchange Rate on ASEAN Income Inequality. International Journal of Business and Society, 23(1), 390-403.
    • Tichi, C. (2009), civic passions: Seven who launched progressive America (and what they teach us). Univ of North Carolina Press
    • Weber, Max (1904); "Objectivity and Understanding in Economics", Philosophy of economics, pp.69-83, Edited by Daniel M. Hausman, Second Edition, Cambridge University Press
دوره 5، شماره 9 - شماره پیاپی 9
علوم انسانی
دوره پنجم، بهار و تابستان 1403، شماره نهم
شهریور 1403
صفحه 87-109