نقدی معرفت شناختی بر منطق عقلی و عقلانیت در سازمان و مدیریت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری خط مشی گذاری عمومی دانشگاه علامه طباطبائی تهران ایران
چکیده
مفهوم عقلانیت مبنای ایجاد یک سازمان اداری است. هدف از ایجاد سازمان­ها افزایش عقلانیت انسانی و ساخت­دهی رفتار انسانی در جهت نزدیکی به عقلانیت انتزاعی است. امروزه در سازمان­ها عقلایی بودن در گرو انتخاب مؤثرترین طریق برای نیل به اهداف سازمانی است. بیش از دو قرن است که دیدگاه محدود نظریه­های علمی و استفاده از روش­های علوم طبیعی در علوم اجتماعی و انسانی، موفقیت­های عملی چندی را حاصل کرده و به همین دلیل، اغلب اذهان را از محدودیت­ها و نقایص خود غافل ساخته است. اگر بتوانیم نظریه­هایی برای زندگی انسانی و سازمانی بر پایه تعقل ارزشی ارائه دهیم، سازمان­ها را در نظم دادن به امور خود یاری داده و رهنمودهایی برای رشد، تعالی و کمال سازمان و انسان ارائه کرده­ایم. از این­رو در این پژوهش به دنبال بحث و بررسی درخصوص مفهوم عقلانیت در سازمان و مدیریت بوده، سیر تطور و نظریه­های مطرح در دو رویکرد اثبات­گرایی و پسااثبات­گرایی و برخی از مهم­ترین نقدهای رویکرد پسااثبات­گرایی به مفهوم عقلانیت اثبات­گرا را بررسی و تحلیل نموده به نحوی که در پایان، پژوهش بتواند با ارائه جنبه­های مختلف موضوع موجب ارتقاء مباحث و مفاهیم این حوزه مهم در سازمان و مدیریت گردد. این تحقیق با استفاده از روش توصیفی و اسنادی شامل مطالعات کتابخانه­ای و بررسی اسناد و مدارک به مرور مبانی نظری، ادبیات تحقیق و پیشینه پژوهش­های قبلی پرداخته و با استفاده از رویکردی کیفی و تطبیقی به دنبال تبیین مفاهیم موجود و چالش­های پیش روی این جریان بوده و در این راستا نیز مباحثی جهت مطالعات و پژوهش­های بیشتر در این حوزه ارائه گردیده است.
کلیدواژه‌ها

  • منابع

    • الوانی، مهدی (1389). مدیریت عمومی (چاپ سی و هشتم). تهران: نشر نی.
    • ایمان، محمدتقی (1391). فلسفه روش تحقیق در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • دنهارت، ر. (2011). نظریه­های سازمان دولتی. ترجمه مهدی الوانی و حسن دانایی­فرد (1393). تهران: انتشارات صفار.
    • سهرابی، ایرج و اسکافی، مریم (1394). نظریۀ تلفیقی هابرماس. معرفت فرهنگی اجتماعی. (2)6. 78- 63 . 
    • مقیمی، محمد (1394). مبانی سازمان و مدیریت (چاپ دوم). تهران: انتشارات راه­دان.
    • منوریان، عباس (1394). اجرا و ارزیابی خط­مشی عمومی. تهران: مهربان نشر.
    • نوروزی، علی و سالاری، عزیزالله (1390). بررسی تحول ساختاری گستره عمومی و نقش آن در فرایند دموکراتیزه شدن ساختار قدرت. فصلنامه تخصصی علوم سیاسی. 15. 135- 99 .
    • واعظی، رضا و محمدی، حامد (1392). تأملی بر مفهوم عقلانیت در سازمان. ماهنامه کار و جامعه. 158 . 16-9 .
    • یزدانی، عباس (1389). دین و عقلانیت در فلسفه اجتماعی ماکس وبر و نقد آن. معرفت. (157)19. 106-93 .
    • - Cristofaro, M. (2017). Herbert Simon’s Bounded Rationality: Its Historical Evolution in Management and Cross-fertilizing Contribution. Journal of Management History. 23(2). 170-190.

      - Etzioni, Amitai (1988). Normative-Affective Factors: Toward a New Decision-Making Model. Journal of Economic Psychology. 9. 125-150.

      - Lindblom, Charles E. (1959). The Science of Muddling Through. Public Administration Review. 19(2). 79-88.

      - Long, Norton E. (1949). Power and Administration. Public Administration Review. , 9(4). 257-264.

      - Rutgers, M. R. (1999). Be Rational! But What Does It Mean? A History of the Idea of Rationality and Its Relation to Management Thought. Journal of Management History. 5(1). 17-35.

      - Simon, Herbert, A. Decision and Organization, Chapter 8: Theories of Bounded Rationality. Ed. by C. B. McGuire and R. Radner (1972). Amsterdam: North-Holland Pub. Co.

      - Weber, Max. Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology. Ed. by G. Roth and C. Wittich (1978). Berkeley: University of California Press.

      - Weber, Max. The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism. Ed. by Talcott Parsons (1930). London: Allen and Unwin.

دوره 5، شماره 9 - شماره پیاپی 9
علوم انسانی
دوره پنجم، بهار و تابستان 1403، شماره نهم
شهریور 1403
صفحه 67-85