بررسی تطبیقی عبارات "عندالله" و "عندرب" و متعلقات آن دو در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
تدبر، اصلی بی‌بدیل در تعامل و مواجهۀ انسان با گنجینۀ وحی و کلام‌الله مجید است. وقتی این سؤال پیش می‌آید که آیات قرآنی درصدد بیان چه چیزی هستند، مهم‌ترین موضوعی که به ذهن متبادر می‌شود، تعیین ارزش معنایی آیات است که بی‌شک با تدبر حاصل می‌گردد چراکه خداوند حکیم در قالب واژگان عربی پیام خویش را ارائه نموده است. بنابراین، تکیه بیشتر بر آیات و تعبیرات قرآنی و دریافت مفاهیم و جمع‌بندی‌های معنایی و محتوایی از متن قرآن، باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. حین مطالعه در آیات قرآن با عباراتی مواجه می-شویم که مضاف آنها یکسان، ولی مضاف‌الیه آنها متفاوت است به طور مثال در برخی آیات مفرده عند در کنار "الله" و در برخی موارد با واژۀ "رب" به‌کار رفته است. این سؤال در ذهن خواننده ایجاد می‌گردد چه تفاوتی بین عبارات "عندالله" و "عندرب" در قرآن کریم وجود دارد و خداوند در کنار این تعابیر چه موضوعاتی را مطرح کرده است و از طرح این موضوعات چه هدفی را دنبال می‌کند؟ آیا می‌توان از طریق شناخت رابطۀ محتوایی این عبارات به فهم عمیق‌تری از قرآن دست یافت؟ پژوهش حاضر به منظور پاسخ به سؤالات تحقیق و با روش توصیفی– تحلیلی صورت گرفته است. بر اساس بررسی‌های انجام شده رابطه معناداری بین استفاده از ترکیب‌های متفاوت متعلقات "عند" در قرآن مجید وجود دارد. علم، عهد، آیات، کتاب، نصرت، رزق، آخرت، خیروبقاء و... از متعلقات "عندالله" در قرآن و در کنار "عندرب" موضوعاتی مانند دارالسلام، قدم صدق، نزول عذاب، احوال مجرمین و ... به‌کاررفته است. بر این اساس هم‌پوشانی، افتراقات و اشتراکات این دو عبارت احصاء و مورد بررسی قرار گرفته و مشخص گردید در موضوعاتی مانند علم، درجات پاداش الهی، شهدا هم‌پوشانی وجود دارد.
کلیدواژه‌ها

  • منابع

    قرآن کریم

    • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی (1408ق)، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، آستان قدس رضوی: بنیاد پژوهش­های اسلامی.
    • ابن فارس، ابوالحسین بن زکریا (1402ق)، معجم مقاییس اللغه، تحقیق و ضبط عبدالسلام محمد هارون (چاپ دوم)، مصر.
    • ابن‌ منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
    • ازهری، محمد بن احمد (1421 ق)، تهذیب اللغه، چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏.
    • النصاری، ابن هشام (1408 ق)، مغنی اللبیب، قم: مکتبة السید الشهداء.
    • خمینی، روح الله (1388)، شرح چهل حدیث، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    • راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)، مفردات الفاظ قرآن، محقق: داوودی، صفوان عدنان (چاپ اول)، بیروت: دار الشامیه.
    • سبحانی، جعفر (بی­تا)، الاسماء الثلاثه; الاله و الرب و العباده، بی­جا.
    • ------، منشور جاوید (1383)، (چاپ اول)، قم: مؤسسه امام صادق (ع).
    • ------، الالهیات علی هدی الکتاب و السنة و العقل (1411)، (چاپ سوم)، قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
    • صدوق، محمد بن علی (1407ق)، التوحید، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • طریحی، فخرالدین بن محمد (1375)، مجمع البحرین، ترجمه احمد حسینی اشکوری. تهران: مکتبه المرتضویه.
    • طباطبایی، محمدحسین (1373)، بدایه الحکمه، ترجمه علی شیروانی، (چاپ اول)، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    • -----‏(1374ش)، تفسیر المیزان، ترجمه: سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    • -----،(1388)، قرآن در اسلام، قم، بوستان کتاب قم.
    • طبرسی، فضل بن حسن (1415ق)، مجمع البیان فی تفسیر القران، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات
    • عسکری، حسن بن عبدالله (1400ق)، الفروق فی اللغه، (چاپ اول) بیروت: دار الافاق الجدیده.
    • عسکری، مرتضی (1388)، نقش ائمه در احیاء دین، قم: دانشکده اصول الدین.
    • علوی حسینی، نیره السادات (1396)، آل الله در کتاب الله، انتشارات طوبای محبت.
    • قرشی، علی اکبر (1407ق)، قاموس قرآن، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
    • مجلسی، محمدباقر (1404)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: مؤسسة الوفاء.
    • مصباح یزدى، محمدتقى (1368)، معارف قرآن: خداشناسى، کیهان‌شناسى، انسان‌شناسى، قم: مؤسسه در راه حق.
    • مقری فیومی، احمد بن محمد (بی­تا)، المصباح المنیر، بیروت: مؤسسة الوفاء.
دوره 5، شماره 9 - شماره پیاپی 9
علوم انسانی
دوره پنجم، بهار و تابستان 1403، شماره نهم
شهریور 1403
صفحه 27-38