اهلیت اکتساب سرزمین از سوی نهادهای مادون دولت: مطالعه موردی وضعیت قواسم بندر لنگه و تاثیر آن بر ادعای امارات متحد عربی بر جزایر سه گانه (ابو موسی و تنب بزرگ و تنب کوچک)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو وابسته فرهنگستان علوم، استاد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی
2 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
در خصوص مسئله حاکمیت بر سر جزایر سه گانه (ابوموسی و تنب بزرگ و تنب کوچک) خلیج فارس، نوشتار پیش رو درصدد پاسخ به این سوال است که آیا پیش از تشکیل یک دولت مستقل در سال ۱۹۷۱ تحت عنوان امارات متحد عربی، شیخ نشین های ساکن در کرانه ی جنوبی خلیج فارس- طبق حقوق بین الملل- اهلیت حقوقی لازم برای ادعای سرزمینی بر این جزایر را داشته اند؟ به دیگر سخن، کدام دسته از تابعان حقوق بین الملل و تحت چه شروطی از اهلیت اکتساب سرزمین برخوردارند؟ لازم به ذکر است که این نوشتار، به طور عمده به بررسی پیوند قبیله ای، زبانی، خویشاوندی و مذهبی میان قواسم شارجه و راس الخیمه با قواسم ساکن در بندر لنگه می پردازد که یکی از به اصطلاح مستندات ادعای امارات متحده بر این جزایر است. اگر چه با توجه به آرای صادره از محاکم بین المللی و دکترین حقوقی غالب در خصوص مناقشات سرزمینی دو فرض قابل تصور می نمایند؛ معهذا با توجه به ادعای امارات متحده، تحقیق حاضر بر این فرض متکی است که اجتماعات مادون دولت علی الاصول نمی توانند مدعی کسب سرزمین شوند. یافته های این مقاله نشان می دهند که چه طبق عمومات حاکم بر دعاوی سرزمینی و چه طبق ضوابط مستند به آرای بین المللی و دکترین حقوقی که فقط برای کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس ابداع شده اند، قواسم شارجه و راس الخیمه به استناد سابقه حضور تیره ای از این قبیله (قواسم) در بنادر لنگه و کنگ، قادر به اثبات علقه سرزمینی با جزایر سه گانه -به عنوان توابع بندر لنگه- نبوده، اساسا اهلیت ادعای سرزمینی- خارج از محدوده شیخ نشینی خود- را نداشته اند. در این راستا انقطاع و فقدان هر گونه رابطه سازمانی، میان قواسم لنگه از قواسم شارجه و راس الخیمه به اثبات رسیده است. بدیهی است توجه به نقش انگلستان و "رابطه ویژه معاهداتی" این دولت با شیخ نشین های کرانه ی جنوبی خلیج فارس به خصوص در چارچوب معاهده "تحت الحمایگی" سال ۱۸۹۲ در این مطالعه و اثبات فرضیه مطروح دارای اهمیت بسیاری است که از نظر دور نمانده است. عدم توانایی حقوقی امارات در اثبات ادعای سرزمینی خود بر جزایر سه گانه ایرانی در خلیج فارس، سبب شده است که این کشور از سال 2022 میلادی به نقض بدیهی ترین قواعد معاهداتی و عرفی بین المللی نماید که نمونه بارز آن استفاده از جزایر مصنوعی برای تغییر خطوط مبداء مستقیم خود است.
کلیدواژه‌ها

منابع فارسی
 
کتاب ها و طرح های تحقیقاتی
 
·        الهی، همایون، خلیج فارس و مسائل آن، نشر قومس، تهران، چ هشتم، ۱۳۸۴
 
·        بیگ زاده ابراهیم؛ وضعیت حقوقی جزایر سه گانه ایرانی ابو موسی وتنب بزرگ وتنب کوچک؛ طرح تحقیقاتی؛ مرکز تحقیقات استراتژیک (مجمع تشخیص مصلحت)، تهران،1383
 
·        بیگ زاده ابراهیم؛ حقوق بین الملل؛ نشر بنیاد حقوقی میزان، جلد اول،چاپ اول، تهران، 1401
 
·        ترکمان محمد، اسناد درباره هجوم انگلیس و روس به ایران (1287 تا 1291 هجری شمسی)، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه، تهران، 1370
 
 
·        طبرسا، نقی، حاکمیت بر جزایر ابوموسی، تنب کوچک و تنب بزرگ در روند سیاست خارجی ایران، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی، تهران، ۱۳۸۷
 
 
·        موحد، محمد علی، مبالغه مستعار: اسناد بریتانیا و ادعای شیوخ بر جزایر تنب و ابوموسی، دفتر خدمات حقوقی جمهوری اسلامی ایران، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۳
 
·        نگوین کک دین، پاتریک دنییه، آلن پله، حقوق بین الملل عمومی،ترجمه حسن حبیبی، انتشارات اطلاعات، تهران، ج۱، چاپ اول، ۱۳۸۲
 
·        هرمیداس باوند، داوود، مبانی تاریخی سیاسی و حقوقی حاکمیت بر جزایر تنب و ابوموسی، ترجمه بهمن آقایی، انتشارات گنج دانش، تهران، چاپ اول ، ۱۳۷۷
 
اسناد
·        گزیده اسناد خلیج فارس، ج اول، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه، تهران، 1368
·        گزیده اسناد خلیج فارس، ج دوم، روابط ایران با کشورهای حوزه خلیج فارس و تحولات داخلی آنها، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه، تهران، 1369
 
 
 
منابع خارجی
Books
 
·        Brownlie, Ian, international law of fiftieth Anniversary of the united nations. General course on public international law, volume 255, (1995)
 
·        Feldman, David, International Personality , Collected Courses of the Hague Academy of International Law, volume 191, (1985)
 
·        G. Kohen Marcelo, Hébié Mamadou, Research Handbook on Territorial Disputes in International Law, Edward Elgar Publishing, (2018)
 
·        J. Lissitzyn Oliver, Territorial entities other than Independent States in the Law of Treaties, Collected Courses of the Hague Academy of International Law, volume 125, (1968)
 
·        L.O. Buderi Charles, T. Ricart Luciana, The Iran-UAE Gulf Islands Dispute: A journey through International Law, History and Politics, Leiden, Boston: Brill Nijhoff,. Series : Queen Mary Studies in International Law: Volume 29, (2018)
 
 
·        M.Abbott Lucy, The States of the Persian Gulf: From Protectorates to Independent countries, Routledge Handbook of Persian Gulf politicts, edited by Mehran Kamrava, 2020
 
·        Stanislaw Korowicz, Marek, Some Present Aspects of Sovereignty in International Law, Collected Courses of the Hague Academy of International Law, volume 102, (1961)
 
 
·        Vukas, Budislav, states, people and minorities, Collected Courses of the Hague Academy of International Law, volume 231, (1991)
 
 
 
 
Articles
 
E. Beigzadeh, Statut juridique des Trois Iles du Golfe Persique(Abu Musa, Grande Tunb,petite Tunb) a la lumiere de droit et de la jurisprudence internationale, Annuaire du Droit de la Mer, Tome VIII, Institutdu Droit Economique de la Mer, Monaco(France) 2003
 
·        E. Wiegand Krista, Resolution of Border Disputes in the Arabian Gulf, The Journal of Territorial and Maritime Studies , Vol. 1, No. 1, McFarland & Company (2014)
 
·        J. B. Kelly, Sovereignty and Jurisdiction in Eastern Arabia, International Affairs (Royal Institute of International Affairs 1944-) , Jan., 1958, Vol. 34, No. 1 (1958)
 
·        J.B .Kelly, The Buraimi Oasis Dispute, International Affairs (Royal Institute of International Affairs 1944-) , Jul., 1956 , Vol. 32, No. 3 Oxford University Press on behalf of the Royal Institute of International Affairs, ( 1956)
 
·        J. E. Peterson, Tribes and Politics in Eastern Arabia, Middle East Journal , Summer, 1977, Vol. 31, No. 3 (Summer, 1977), pp. 297-312 Published by: Middle East Institute
 
 
 
·        Onley, James, Britain and the Gulf Shaikhdoms, 1820-1971: The Politics Of Protection, Center For International and Regional Studies, Georgetown University School of Foreign Service in Qatar, (2009)
·        P.L.Toye. The Lower Gulf Islands: Abu Musa and The Tunbs:
Vol.1 (1818-1887)
Vol.2 (1888-1908)
Vol.3 (1906-1923)
Vol.4 (1923-1933)
Vol.5 (1934-1935)
Vol.6 (1935-1971)
Archive, edithions, London,1993.
·        R.Schofield, Arabian boundaries, New documents 1963, Iranian Claims to the lower Gulf Islands, Archive, editions, London, 1994.
 
 
Cases
 
·        Dubai-Sharjah Border Arbitration, 19 October 1981
 
 
·        Island of Palmas Case (Netherlands, USA), Reports of International Arbitral Awards,  Volume 2 ,  (1928)
 
 
·        Kasikili/Sedudu Island (Botswana/Namibia), Judgment, ICJ. Reports (1999)
 
·        Land and Maritime Boundary between Cameroon and Nigeria (Cameroon v. Nigeria : Equatorial Guinea intervening) Judgment, ICJ Reports, (2002)
 
·        Legal Status of Eastern Greenland, PCIJ Judgment, (1933 )
 
 
·        Maritime Delimitation and Territorial questions between Qatar and  Bahrain, Merits, Judgment, ICJ, Repots 2001, p. 40
 
·        Reparation for injuries suffered in the service of the United Nation, Advisory opinion, ICJ Reports (1949)
 
·        Rights of Nationals of the United States of America in Morocco, ICJ Reports , Judgment (1952)
 
·        Western Sahara, Advisory Opinion, ICJ, Reports (1975)
 
دوره 4، شماره 7
علوم انسانی
دوره چهارم، بهار و تابستان 1402، شماره هفتم
شهریور 1402
صفحه 31-65