اخلاق علمی ونسبت آن با استقلال دانشگاهی و آزادی آکادمیک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد برنامه ریزی توسعه آموزش عالی
چکیده
کژکارکردهایی در محیطهای آکادمیک مانند مدرک گرایی و دستبرد علمی و رفتارهای طفیلی­­گرانه می بینیم . دانشگاهیان نمی توانند آنطور که باید وشاید اخلاقیات دانش­ورزی را در خود شکوفا بسازند، انجام مسئولیت های اجتماعی بحث انگیز شده و تأثیرات اجتماعی دانشگاهیان درکاستن از مرارت های انسانی و محنت ها و رنج های بشری محل تردید قرار گرفته است. این ها فرجام مخدوش شدن استقلال دانشگاهی وآزادی علمی ونهایتا اخلاق علمی بوده است . دانشگاه، قلمرو مستعمراتیِ حکومت شده است. برای بررسی این مسأله، سه منطق اخلاقی مبنای اصلی مطالعه حاضر قرار گرفته است؛ 1. اخلاق نتیجه­ و منفعت، 2.اخلاق وظیفه ومسؤولیت؛ و 3. اخلاق فضیلت. اخلاق علمی برمبنای سه منطق مزبور همسنجی شده است. آنگاه با استناد به دو فلسفۀ دانشگاهی یعنی فلسفۀ ایمانوئل کانت و فلسفۀ ماکس وبر بحث شده است که چگونه در غیاب استقلال دانشگاهی وآزادی آکامیک، کل اخلاق علمی به محاق می رود. اگر آزادی آکادمیک و استقلال دانشگاهی نباشد نه تنها اخلاق علمی بلکه فلسفه وجودی علم، علم آموزی و علم ورزی نیز مخدوش می شود ، فلسفه وجودی علم، چیستی علم، و مقتضیات ساختی و کارکردی علم و سرشت علم، لطمه می بیند و علم اساساً موضوعیت خود را از دست می دهد. در این مطالعه دانشگاهیان به پنج دسته 1.گریزپایان دانشگاهی، 2.رمزپردازان دانشگاهی ،3. عمل­گرایان دانشگاهی، 4. کارمندان دانشگاهی و 5. روشنفکران دانشگاهی تقسیم شده اند . بهترین وضع اخلاق آکادمیک در دسته پنجم امکان­پذیر می­شود که ترکیب بهینه ای از اخلاق نتیجه، اخلاق مسؤولیت و اخلاق فضیلت است.
کلیدواژه‌ها

  • اتکینسون، آر. اف.( 1370 ) درآمدى به فلسفه اخلاق. سهراب علوى‏نیا،تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب.

     داروال، استیون ؛ آلن گیبارد، پیتر ریلتن(1381) نگاهی به فلسفه اخلاق در سده بیستم. مصطفی ملکیان ، تهران: سهروردی، ۱۳۸۱

    دباغ، سروش (1380 الف) عام و خاص در اخلاق. تهران:  هرمس، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

    دباغ، سروش (1380 ب) امر متعالی، امر اخلاقی: جستارهای فلسفی. تهران: کتاب پارسه.

    دیویس، کالین(1386)درآمدی بر اندیشه لویناس .ترجمه مسعود علیا،تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

    زاگربسکی، لیندا(1396) فضایل ذهن؛ تحقیقی در ماهیت فضیلت و مبانی اخلاقی معرفت. تهران: کرگدن.

    صانعى دره‏بیدى، منوچهر (1368) فلسفه اخلاق در تفکرغرب. تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتى.

    فراستخواه،مقصود(1388). دانشگاه وآموزش عالی؛ منظرهای جهانی و مسائل ایرانی. تهران : نی .

    فراستخواه،مقصود(1396). گاه وبیگاهی دانشگاه در ایران. تهران: آگاه.

    کانت، ا. (1383) فلسفه فضیلت. منوچهر صانعی دره بیدی،تهران: نقش و نگار.

    مک اینتایر ، السدیر ( 1379).تاریخچهٔ مختصر اخلاق، ، انشاءالله رحمتی ۱۳۷۹ انتشارات حکمت

    ملکیان، مصطفی (1389). مهر ماندگار: مقالاتی در اخلاق شناسی، تهران: نگاه معاصر .

    ملکیان، مصطفی(1379).  اخلاق باور. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی .

    مور، جورج ادوارد ( 1366  ) اخلاق. ترجمه اسماعیل سعادت، تهران:شرکت انتشارات علمى و فرهنگى.

    وارنوک، مری (1380)فلسفه اخلاق در قرن بیستم. ابوالقاسم فنایی ، قم: بوستان کتاب قم، ۱۳۸۰

    وبر، ماکس (1370).دانشمند و سیاستمدار. احمد نقیب زاده، دانشگاه تهران.

    • Broadie, Sarah and Rowe, Christopher. 2002. Aristotle Nicomachean Ethics: Translation,Introduction, and Commentary. Oxford: Oxford University Press.
    • Kant, Immanuel(1992).The conflict of the Faculties; tr. Mary J. Gregor;University of Nebraska Press.
    • MacIntyre, A. (2007). After virtue (3rd ed.). London: Duckworth.
    • MacIntyre, A. (2015). The irrelevance of Ethics. In A. Bielskis & K. Knight (Eds.), Virtue and economy: Essays on morality and markets (pp. 7–21). Farnham: Ashgate
    • Noorbala Ahmad Ali , Hassan Rafiey, Fardin Alipour, Amir Moghanibashi-Mansourieh(2018 ). Psychosocial Stresses and Concerns of People Living in Tehran: A Survey on 6000 Adult Participants. Iran J Psychiatry 2018; 13: 2: 94-102.
    • Rothstein, Bo(2005) Social Traps and the Problem of Trust: Theories of Institutional Design.Cambridge: Cambridge University Press.
    • Rothstein, Bo(2011) The Quality of Government: Corruption, Social Trust, and Inequality in International Perspective. University of Chicago Press.
    • Zagzebski, Linda Trinkaus (2010). Exemplarist Virtue Theory. Metaphilosophy. Oxford: Blackwell Publishing Ltd, January 11, Vol. 41, pp. 41–57.
    • Zagzebski, Linda Trinkaus (2013)Moral exemplars in theory and practice. Theory and Research in Education, Sage, Junuary 6, pp. 1-14.
دوره 4، شماره 7
علوم انسانی
دوره چهارم، بهار و تابستان 1402، شماره هفتم
شهریور 1402
صفحه 15-30