مدلسازی پیشایندها و پیامدهای رفتارهای پیش‌کنش کارکنان در سازمان‌های دانش‌بنیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
3 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت بازرگانی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
چکیده
مطالعه حاضر با هدف مدلسازی پیشایندها و پیامدهای رفتارهای پیش‌کنش کارکنان در سازمان‌های دانش‌بنیان انجام شد. این مطالعه از نظر هدف یک پژوهش کاربردی-توسعه‌ای است و با طرح آمیخته انجام شده است. بخش کیفی پژوهش با رویکرد اکتشافی و به روش نظریه داده‌بنیاد و بخش کمّی با رویکرد توصیفی و روش پیمایش انجام شده است. جامعه مشارکت‌کنندگان شامل مدیران سازمان‌های دانش‌بنیان شهر یزد بود. با روش نمونه‌گیری نظری و پس از رسیدن به اشباع نظری در نهایت 16 نفر از خبرگان در بخش کیفی مشارکت کردند. در بخش کمی نیز از دیدگاه مدیران و کارشناسان سازمان‌های دانش‌بنیان استان یزد، استفاده شد و اندازه نمونه با روش تحلیل توان 190 نفر برآورد گردید. نمونه‌گیری بخش کمی با روش خوشه‌ای-تصادفی صورت پذیرفت. برای تحلیل داده‌ها در بخش کیفی از روش گراندد تئوری با نرم‌افزار Maxqda و در بخش کمی از روش حداقل مربعات جزئی با نرم‌افزار Smart PLS استفاده گردید. براساس مدل پژوهش مشخص گردید، چهار عامل خودکارآمدی شغلی، اختیار عمل شغلی، رهبری تحول‌آفرین و فرهنگ نوآوری به‌عنوان شرایط علّی، بر پدیده محوری ( رفتارهای پیش‌کنش کارکنان ) تاثیرگذارند. بروز این رفتارها در بستری امکان‌پذیر می‌شود که «اقلیم نوآوری فناورانه» و «جریان آزاد دانش» در آن وجود داشته باشد. در مقابل، «ساختار نیمه‌سنتی و بوروکراتیک سازمان‌های دانش‌بنیان یزد» به‌عنوان شرط مداخله‌گر، می‌تواند مسیر اثرگذاری رفتارهای پیش‌کنش را محدود یا کند سازد. در ادامه، راهبردها و اقدامات «توانمندسازی نقش‌آفرین‌» به سه پیامد کلیدی منجر می‌شود: پیشگامی در عملکرد، یادگیری پیش‌کنش و بهبود مستمر عملکرد.
کلیدواژه‌ها

منابع

1)      آذر، عادل؛ غلام­زاده، رسول (1401). کمترین مربعات جزئی. تهران: نگاه دانش.
2)      حبیبی، آرش؛ جلال‌نیا، راحله (1401). حداقل مربعات جزئی. تهران: نارون.
3)      حسینی‌شیرازی، محمدجعفر (1404). راهنمای جامع تأسیس شرکت­های دانش‌بنیان در حوزه مهندسی پزشکی، آموزشی تألیفی ارشدان، ص 1-84.
4)      دهقانی‌زاده، مرضیه؛ شجاعی‌فرد، علی؛ زارعی‌پیزدانی، سجاد (۱۴۰۲). تحلیل تأثیر رهبری تحول‌گرا بر رفتار شهروندی سازمانی با توجه به نقش هویت‌یابی سازمانی، تعلق­خاطر کاری، توانمندسازی روان‌شناختی و شخصیت کنش‌گرا. مطالعات مدیریت بهبود و تحول، ۳۲(۱۰۷)، ۲۲۹۲۸۵. https://doi.org/10.22054/jmsd.2023.69307.4193
5)      دیهیم‌پور، مهدی (۱۴۰۴). تأثیر سرمایه اجتماعی بر رفتار پیشگامانه سازمانی با میانجی‌گری تلنگر سازمانی. مدیریت سرمایه اجتماعی، ۱۲(۲)، ۱۷۱۱۸۵. https://doi.org/10.22059/jscm.2024.377144.2517
6)       رضوان، شادرام؛ عقیقی، علیرضا (1399). عوامل مؤثر بر پیش‌کنشگری کارآفرینان تازه‌کار. تهران: مؤسسه آموزشی تألیفی ارشدان.
7)      زمانی، محمود (1404). مجموعه قوانین و مقررات: شرکت‌های دانش‌بنیان و استارت‌آپ‌ها (نوپا)، دادبخش. ص 1-418.
8)      شاکراردکانی، محمد؛ فرخی، مجتبی؛ فلاح‌تفتی، ندا (1404). ارائه مدل رفتارهای کاری نوآورانه کارکنان در شرکت‌های دانش‌بنیان. مدیریت نوآوری در سازمان­های دفاع، 8(2)، 57-86. https://doi.org/10.22034/qjimdo.2025.491923.1722
9)      شیرازی، شهرام؛ صادقیان، سیدحمیدرضا؛ عشاقی، محمدعلی (۱۴۰۳). تأثیر مدیریت کیفیت جامع بر بهره‌وری نیروی انسانی و غنی‌سازی شغلی با نقش میانجی رفتار پیشگامانه در کارکنان شرکت فولاد مبارکه اصفهان. مطالعات مهندسی صنایع و مدیریت تولید، ۱۰(۳۲)، ۲۳۳۶. https://civilica.com/doc/2153215   
10)  غفورنیا، محمد؛ منصوری، حسین؛ پیشدار، فروغ (1404). بررسی تأثیر وجدان کاری بر رفتار پیشگامانه زیست محیطی کارکنان با نقش میانجی شکوفایی کارکنان و تعدیل­گری سیاست سازمانی ادراک شده، چشم‌انداز مدیریت دولتی، مقالات آماده انتشار.  https://doi.org/10.48308/jpap.2025.239685.1468
11)  فروهی، مهشید، ابزری، مهدی، تیموری، هادی، صفری، علی (1402). واکاوی الگوی رفتار کنش‌گرای استراتژیک کارکنان با رویکرد ترکیبی. پژوهش‌های مدیریت در ایران، 27(119)، 1-22. https://mri.modares.ac.ir/article_614.html
12)  فلاح‌تفتی، حامد؛ صفاری‌دربرزی، علی؛ زارع، فرهاد (۱۴۰۲). تحلیل علّی هم‌افزایی دانش در شرکت‌های دانش‌بنیان با رویکرد تلفیقی مدل‌سازی ساختاریتفسیری و معادلات ساختاری (مورد مطالعه: پارک علم و فناوری یزد). مدیریت دانش سازمانی، ۶(۲۲)، ۴۹۸۰.
13)  قجری، سمیه (1402). گذار از رفتار کنشی به پیش‌کنشی در کارراهه شغلی. توسعه علوم انسانی، 4(7)، 139-156. https://doi.org/10.22047/hsd.2023.182091
14)  کهربایی، سارا؛ مرتضوی، سعید؛ شیرازی، علی؛ خوراکیان، علیرضا (۱۴۰۰). رفتار پیشگامانه، مفهومی نوین در بعد رفتار سازمانی در سازمان‌ها (شناسایی پیشایندهای رفتار پیشگامانه با استفاده از روش مرور نظام‌مند). مطالعات رفتار سازمانی، ۱۰(۲). 1-46. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23221518.1400.10.2.1.8
15)  مختاری‌هاشم‌آباد، مهدیه؛ خیراندیش، مهدی؛ جعفری‌نیا، سعید؛ وکیلی، یوسف (1401). الگوی پیش کنشگری مدیران بانک‌های توسعه‌ای ایران. مدیریت نوآوری در سازمان‌های دفاعی، 5(3)، 73-102. https://doi.org/10.22034/qjimdo.2022.346658.1508
16)   مدد، ندا؛ سعیدا اردکانی، سعید (1404). تحلیل عوامل مؤثر بر مزیت رقابتی شرکت­های دانش­بنیان با بهره­مندی از نگاشت شناختی فازی (مورد مطالعه: شرکت‌های دانش­بنیان منتخب استان یزد)، بیستمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد، حسابداری و بانکداری. https://civilica.com/doc/2332679
17)  موسوی، سیدنجم‌الدین؛ قاسم‌پور، حامد؛ شریعت‌نژاد، علی (۱۴۰۱). ادراک نقش حمایتی سرپرست و همکاران در پیدایی رفتارهای پیشگامانه. مطالعات مدیریت بهبود و تحول، ۳۱(۱۰۴)، ۲۵۶۲۷۱. https://doi.org/10.22054/jmsd.2022.64866.4060
18)  میرغفوری، سیدحبیب‌الله؛ آقازاده‌بافق، میترا؛ صفاری‌دربرزی، علی (۱۴۰۳). طراحی مدل شناختی نگهداشت کارمندان دانشی در شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان پارک علم و فناوری یزد. مدیریت راهبردی دانش سازمانی، ۷(۲۶)، ۲۹۵۴.
دوره 6، شماره 12 - شماره پیاپی 12
علوم انسانی
دورۀ ششم، پاییز و زمستان 1404 ، شمارۀ دوازدهم
اسفند 1404
صفحه 169-198