حق بر همبستگی ملی؛ مفهوم، مبانی و جلوه ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق دانشگاه یزد
10.22047/hsd.2025.492960.1047
چکیده
همبستگی ملی در اصل دوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به عنوان تکلیف دولت در نظر گرفته شده است. این تحقیق تلاش نموده تا همبستگی ملی را به عنوان حق فردی شهروندان مورد مطالعه قرار دهد. برای این منظور، با روش توصیفی تحلیلی با استدلال قیاسی و تحلیل انتقادی مطالب به بررسی مبانی توجیهی حق شهروندان بر همبستگی ملی به عنوان حقی فردی، جلوه های این حق در نظام های حقوقی و ساختار داخلی آن پرداخته شده است. نتایج پژوهش نشان داد که خودمختاری دموکراتیک بشر و لزوم ایمنی وی از آسیب‌پذیری‌های اجتماعی، مبانی موجهی برای شناسایی این حق فردی اند. این حق، در قوانین اساسی کشورهایی نظیر فرانسه انعکاس یافته و به رغم تصریح در قانون اساسی ایران، تاکنون قانونی برای تعریف و تبیین سازوکارهای تحقق آن به تصویب نرسیده است. همبستگی ملی، به لحاظ ساختاری یک حق مرکب مشتمل بر حق-ادعا، حق-آزادی، حق-قدرت و حق-مصونیت در عرصه های هویت، قدرت، ثروت و حمایت ملی است.
کلیدواژه‌ها

اسلامی، رضا و بشکاردانا، کتایون (1392). حق بر دموکراسی در حقوق بین­الملل معاصر، مجله حقوقی بین­المللی، (47)، 46-71.
افتخاری، اصغر و حاکمی، محمد امین (1402). تحلیل سیاستی همبستگی ملی در سیاست­های کلی برنامه­های توسعه، مطالعات ملی، (96)، 7-30.
امیدی، علی (1387). گسترش مفهومی حق تعیین سرنوشت: از استقلال ملل تحت سلطه تا حق دموکراسی برای همه، فصلنامه حقوق مجله دانشکده حقوق وعلوم سیاسی، (38)، 1-23.
انصاری، باقر (1390). مبانی حقوق همبستگی، فصلنامه حقوق مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، (41)، 21-40.
انصاری، باقر (1391). نقدهای مطرح علیه حقوق همبستگی و پاسخ به آنها، تحقیقات حقوقی، (58)، 177-226.
انصاری، باقر (1392). مفهوم و ماهیت حقوق جمعی، تحقیقات حقوقی، (61)، 471-521.
بالوی، مهدی و بیات کمیتکی (1396). دولت حق بنیاد، چ اول، ج1، تهران: انتشارات مجد.
جلالی، علیرضا (1400). وظایف انکارناپذیر همبستگی شهروندان نسبت به حکومت و جامعه در نظام حقوقی ایتالیا، حقوق اداری، (29)، 57-80.
حافظ­نیا، محمدرضا و الله وردی­زاده، رضا (1388). رابطه سیستم سیاسی بسیط و همبستگی ملی؛ بررسی موردی ایران، پژوهشنامه علوم سیاسی، (5)، 41-68.
دورکیم، امیل (1394). درباره تقسیم کار اجتماعی، برگردان: باقر پرهام، چ ششم، تهران: نشر مرکز.
دهخدا، علی اکبر (1395). لغت نامه دهخدا (کتاب الکترونیکی)، قم: مؤسسه تبیان.
ذاکری، علیرضا (1400). همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، چ اول، تهران: نشر نی.
ذاکری، علیرضا (1401). همبستگی در ایران معاصر، تاریخ یک مفهوم (از دوره مشروطه تا انقلاب 57). فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، ( 68)، 44- 75.
رشیدی، بهروز (1387). احزاب سیاسی و همبستگی ملی. مجلس و پژوهش، (57)، 89- 113.
زارعی، محمدحسین (1394). حاکمیت قانون و دموکراسی، چ اول، تهران: خرسندی.
ژید، شارل و ریست، شارل (1370). تاریخ عقاید اقتصادی، برگردان: کریم سنجابی، چ دوم، ج 2، تهران: دانشگاه تهران.
شفیعی سردشت، جعفر (1394). نزاع اراده­گرایان و سودگرایان در مفهوم حق، تحقیقات حقوقی، (69)، 209-246.
شهابی، مهدی (1401). فلسفه حقوق، مبانی نظری تحول نظام حقوقی از حقوق سنتی تا حقوق مدرن، چاپ چهارم، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
صالحی امیری، سیدرضا (1388). انسجام ملی و تنوع فرهنگی، چ اول، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
صبوری، مصطفی و مشیرزاده، حمیرا (1402). فراز و فرود نظریه حقوق طبیعی در سنت فکری اندیشمندان عصر روشنگری، حقوق بشر، (35)، 263-283.
صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1364). چ اول، ج1، تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی.
علوی­پور، محسن و بحرانی، مرتضی (1388). همبستگی پیوند صلح و دوستی، حقوق بشر، (4)، 21-40.
غرایاق زندی، داود (1394). نهادهای اجتماعی و همبستگی ملی در ایران، چ اول، تهران: میزان.
قسمتی تبریزی، علی (1391). حادثه و فاجعه؛ بررسی تحول خطرات و جبران آنها، دوفصلنامه دانش حقوق اقتصادی، (3)، 80-109.
قوام، عبدالعلی و زرگر، افشین (1389). دولت­سازی، ملت­سازی و نظریه روابط بین­الملل، چ اول، تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.
کاتوزیان، امیرناصر (1377). مبانی حقوق عمومی، چ اول، تهران: نشر دادگستر.
کاتوزیان، امیرناصر (1388). فلسفه حقوق، چ پنجم، ج 1، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کارمونا، مگدالنا سپالودا و نایست، کارلی (1398). رویکرد حقوق بشری به حمایت اجتماعی، برگردان: محسن آرامش­پور و مریم ابراهیمی، چ اول، تهران: مؤسسه راهبردهای بازنشستگی صبا.
کانت، امانوئل (1401). فلسفه حقوق، برگردان: منوچهر صانعی دره­بیدی، چ هفتم، تهران: نقش و نگار.
کریمی، عباس و چلبی، آزاده (1387). معرفی و بسط نظریه تحلیلی هوفلد از حق و کاربرد آن در زمینه حقوق کودک، فصلنامه حقوق، (38)، 211-231.
گیبرنا، مونتسرات (1378). مکاتب ناسیونالیسم: ناسیونالیسم و دولت-ملت در قرن بیستم، برگردان: امیر مسعود اجتهادی، چ اول، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
مرادزاده، حسن و عسکری­نیا، ندا (1395). شناخت مفهوم و مصادیق خطر اجتماعی در حقوق ایران و فرانسه، پژوهش حقوق عمومی، (52)، 107-128.
مطلبی، سعید (1386). بن­مایه­های همبستگی ملی در قانون اساسی، نشریه زمانه، (63)، 52-59.
منوچهری، عباس (1383). دوستی، بیناذهنیت، همبستگی، فرهنگ اندیشه، (12)، 183-197.
میرمحمدی، مصطفی و صادقی، جلال (1394). حقوق همبستگی و همبستگی بین­المللی: چالش­های فرارو و آخرین تحولات، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، (49)، 107-132.
نظری، علی اشرف و باقری، صمد (1390). آموزش عالی و همبستگی ملی 1368-1384، مطالعات ملی، (12)، 3-28.
نیک­گهر، عبدالحسین (1385). نظام تأمین اجتماعی در فرانسه، فصلنامه تأمین اجتماعی، (25)، 331-367.
وکیل، امیرساعد و عسکری، پوریا (1391). نسل سوم حقوق بشر: حقوق همبستگی، تهران: مجد.
ویژه، محمدرضا (1388). پیش­گفتار مترجم در دروس حقوق عمومی نوشته لئون دوگی، چ اول، تهران: میزان.
هابسبام، اریک جی (1401). ملت­ها و ناسیونالیسم پس از 1780، برگردان: مهدی صابری، چ دوم، تهران: نشر چشمه.
هاچینسون، جان و اسمیت، آنتونی (1386). ملی­گرایی، برگردان: مصطفی یونسی و علی مرشدی­زاد، چ اول، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
هاشمی، محمد (1382). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، چ پنجم، ج 1، تهران: میزان.
دوره 6، شماره 11 - شماره پیاپی 11
علوم انسانی
دوره ششم، بهار و تابستان 1404، شماره یازدهم
شهریور 1404
صفحه 131-149