تحلیلی بر اثرگذاری نابرابری بر وابستگی اقتصادی ایران

عوامل تاریخی موثر بر توسعه‌نیافتگی از دغدغه‌های همیشگی محققان بوده است. یکی از رویکردهای رایج در این زمینه، نظریه وابستگی است. نظریه وابستگی همه چیز را به جایگاه کشورها در نظام جهانی سرمایه‌داری فرو نمی‌کاهد و می‌کوشد شرایط اقتصادی، اجتماعی کشورها را نیز در تحلیل‌ها برجسته نماید. در ادبیات نظری، مسئله محوری مکتب وابستگی را نابرابری تشکیل می‌دهد. این پژوهش سعی دارد با رویکرد تحلیلی-توصیفی و در چارچوب دیدگاه‌های قدیم و جدید وابستگی نشان دهد که نابرابری چه تاثیری بر وابستگی اقتصادی ایران از زاویه عملکرد شرکت‌های فراملیتی داشته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نابرابری در بنیه تولیدی منجر به وابستگی اقتصاد ایران شده است. در این راستا در وهله اول، از منظر اقتصاد سیاسی مطرح می‌گردد که نابرابری و ضعف در بنیه تولیدی تکنولوژیکی نیرو محرکه گرایش به واردات است. این مسئله با توجه به بنیه ضعیف تولیدی کشور، یک جنبه از وابستگی اقتصادی را نمایان می‌سازد و شرکت‌های فراملیتی با توجه به نقششان در نظارت بر مراودات تجاری کشورها از طریق رابطه مبادله بر این میزان وابستگی اثرگذار هستند. در وهله دوم، ارتقا توان تولید تکنولوژیکی در کنار یک بازآرایی سیستم نهادی، نیازمند انتقال سرمایه و تکنولوژی و دانش فنی هست که عمدتا توسط شرکت‌های فراملیتی انجام می‌گیرد و می‌تواند منجر به وابستگی گردد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که انتقال سرمایه و تکنولوژی توسط فراملیتی‌ها به دلیل مهیا نبودن بسترهای نهادی مناسب در کشور، در راستای توسعه صنعتی عمل نکرده و منجر به تعمیق وابستگی اقتصاد ایران شده است.