روش‌شناسی استعاره‌پردازی در مطالعات سازمان و مدیریت: رویکردی تجویزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس
2 عضو هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق علیه السلام
چکیده
استعاره‌پردازی یکی از استراتژی‌های متداول در فهم و تئوریزه کردن پدیده‌هاست که علی رغم رواج بهره گیری از این شیوه، در باب روش‌شناسی آن پژوهش‌های اندکی انجام شده است. این موضوع در کنار ماهیت خلاقانه و پیچیده‌ی استعاره موجب آن شده است که برخی بر این باور باشند که نمی‌توان چارچوبی روشمند برای استعاره پردازی ارائه کرد. این مقاله با واکاوی پژوهش‌های انجام شده در حوزه استعاره و استعاره پژوهی تلاش می‌کند چهارچوبی روشمند و گام به گام را را برای انجام پژوهش‌های استعاره‌ای در حوزه‌ی سازمان و مدیریت ارائه کند. بر این اساس در این مقاله ابتدا با مرور پژوهش‌های استعاره‌ای، عمق، گستره‌ و انواع شیوه‌های استعاره پژوهی تبیین شده و در ادامه ضمن تحلیل جایگاه استعاره‌پردازی در فرآیند تولید علم، روش‌شناسی استعاره‌پردازی در حوزه‌ی سازمان و مدیریت در قالب فرآیند مرسوم بیان مسئله و خردمایه‌ی پژوهش، شیوه‌ی تنظیم سؤال یا سؤالات پژوهش، جمع‌آوری داده، شیوه‌ی تفسیر داده‌ها و نتیجه گیر‌ی ارائه خواهد شد.
کلیدواژه‌ها

1          منابع و مآخذ

1.1     منابع فارسی

1.     اسکات، ریچارد؛ سازمان‌ها سیستم‌های عقلایی منطقی و باز، ترجمه حسن میرزایی اهرنجانی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) ،1387.
2.     بنتون، تد و کرایب، یان؛ فلسفه‌ی علوم اجتماعی، ترجمه‌ی شهناز مسمی‌پرست و محمود متحد، تهران: اگه، 1389.
3.     بینش، مسعود (1391) استعاره‌های مدیریتی: جایگاه استعاره در زبان و نظریه‌های سازمانی، تهران، سازمان مدیریت صنعتی.
4.     پور عزت، علی اصغر و هاشمیان، سید محمد حسین؛ استعاره‌ی راه: معرفت شناسی صدرایی و تبیین هستی شناختی سازمان، نامه‌ی حکمت، شماره‌ی، 1386، 10: 149 – 168.
5.     چندلر، دانیل؛ مبانی نشانه شناسی، ترجمه مهدی پارسا و زیر نظر فروزان سجودی، تهران، شرکت انتشارات سوره‌ی مهر، 1387.
6.     خمیلنسکی، میخال و سولکوفسکی، لوکاش (1398) استعاره در مدیریت: نظریه و روش، ترجمه‌ی روح اله عطایی، تهران، لوگوس.
7.     سپهری، مهدی. «نقش استعاره در اصالت وجود؛ بررسی معنا شناختی»، نامه‌ی حکمت، 1382، 2: 163– 189.
8.     صفوی، کورش، درآمدی بر معنی شناسی، تهران، شرکت انتشارات سوره مهر، 1387.
9.     عسگرانی، مرتضی؛ عسگرانی، مهدی و والی‌زاده ‌بهروز، فرشاد (1398) استعاره‌های سازمانی بیماری‌های مدیریتی، تهران، رصد علم.
10.            قاسم ‌زاده، حبیب الله، استعاره و شناخت، تهران، فرهنگان، 1378.
11.            گیبسون، بوریل و مورگان گارت. نظریه‌های کلان جامعه‌شناختی و تجزیه و تحلیل سازمان (عناصر جامعه‌شناختی حیات سازمانی)، ترجمه‌ی محمد تقی نوروزی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) و قم: موسسه‌ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1383.
12.            وارث، سید حامد. «سیمای سازمان از نگاه مورگان»؛ دانش مدیریت، 1380، 52 : 27 – 62.
13.            مشبکی، اصغر (1400) سیمای سازمان: مروری بر اثر ارزشمند گرت مورگان درباره سازمان و استعاره‌های آن، تهران، دانشگاه تهران، دانشکده مدیریت.
14.            مطهری، مرتضی؛ مجموعه‌ی آثار استاد شهید مطهری، ج 15، تهران: انتشارات صدرا، 1383.
15.            مورگان، گرت (1393) پنداره‌های سازمان: رویکرد استعاره‌ای و پست‌مدرن در تئوری‌های سازمان و مدیریت، ترجمه‌ی حسین نوروزی، محمدامین باتمانی، تهران، موسسه کتاب مهربان نشر،
16.            مهرگان، آروین؛ نیچه و معرفت شناسی، تهران: انتشارات طرح نو، 1382.
17.            هاشمیان، سید محمد حسین؛ ارزیابی کارائی استعاره‌ی راه در تبیین و فهم حقیقت سازمان، دانشکده‌ی معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق(علیه‌السلام)، 1385.
18.            هویزینگا، رابرت‌بی و دین، دبراج (1400) استعاره های سازمانی، ترجمه‌ی مرتضی جاویدپور، سلیم کاظمی و افشین دیوبند، تهران، گونش نگار.

1.2     منابع انگلیسی

19.  Abreu, Jose Luis (2016) Metaphors in Management,‎ CreateSpace Independent Publishing Platform.
20.  Abrantes, Paulo; "Analogical Reasoning And A Modeling In The Science", Foundations of Science, vol. 4, 1999, 237–270.
21.  , Kindle Edition
22.  Alvesson, Mats (Editor) and Spicer, André (Editor) (2010) Metaphors We Lead By: Understanding Leadership in the Real World 1st Edition, Routledge.
23.  Barnden, John A; "Metaphor and artificial intelligence: why they matter to each other", Gibbs, Raymond, The Cambridge Handbook of Metaphor and Thought, United States of America, Cambridge University Press, 2008.
24.  Cornelissen, Joep P; "Metaphor and the Dynamics of Knowledge in Organization Theory: A Case Study of the Organizational Identity Metaphor", Journal of Management Studies, Vol. 43, No. 4, 2006, 683 – 709.
25.  Cornelissen, Joep P; "Making sense of theory construction: Metaphor and disciplined imagination", Organization Studies, Vol. 27, No. 11, 2006, 1579-1597.
26.  Cornelissen, Joep P; "Beyond Compare: Metaphor in organization", Academy of Management Review, Vol. 30, No. 4, 2005, 751–764.
27.  Cornelissen, Joep P; and Kafouros, Mario; "Metaphors and Theory Building in Organization Theory: What Determines the Impact of a Metaphor on Theory?", British Journal of Management, Vol. 19, 2008, 365–379.
28.  Cornelissen, Joep P, Cliff Oswick, Lars Thøger Christensen and Nelson Phillips; "Metaphor in Organizational Research: Context, Modalities and Implications for Research– Introduction", Organization Studies, Vol. 29, No. 01, 2008, 07–22.
29.  Daneke, Gregory A; "From Metaphor To Method: Nonlinear Science And Practice Management", The International Journal of Organizational Analysis, Vol. 5, No.3, 1997, 249-266.
30.  Derrida, Jacques and F. C. T. Moore; "White Mythology: Metaphor in the Text of Philosophy",  New Literary History, Vol. 6, No. 1, 1974, 5-74.
31.  Dubeyو Sanjiva Shankar (2020) Management by Metaphor: Cases and Stories for Managers, Sanjiva Shankar Dubey.
32.  Eco, Umberto and William Weaver (translator); The island of the day before, New York: Penguin Books, 1995.
33.  Gentner, D, Bowdle, B, Wolff, P, & Boronat, C; "Metaphor is like analogy", Edited by Holyoak, K.J., & Kokinov, B.N., The analogical mind: Perspectives from cognitive science, 2001, 199-253.
34.  Guichun, GUO; "The methodological significance of scientific metaphor", Frontiers of Philosophy in China, Vol. 2, No. 3, 2007, 437-453.
35.  Hatch, Mary Jo and Yanow, Dvora; "Organization Theory as an Interpretive Science", The Oxford Handbook of Organization Theory: Meta-theoretical Perspectives, Edited by Tsoukas, Haridimos and Knudsen, Christian; Published in the United States, New York, by Oxford University Press Inc, 2003.
36.  Hatch, Mary Jo; "The Jazz Metaphor for Organizing: Historical and Performative Aspects", Paper to be presented to the Critical Management Studies Conference Popular Culture and Critical Management Stream, Manchester, July 1999.
37.  Johnson, Mark ; " Philosophy’s Debt to Metaphor", The Cambridge Handbook of Metaphor and Thought, edited by Gibbs, Raymond, United States of America, Cambridge University Press, 2008.
38.  Lakoff, George; "The neural theory of metaphor", Gibbs, Raymond, The Cambridge Handbook of Metaphor and Thought, United States of America, Cambridge University Press, 2008.
39.  Lakoff, George and Johnson, Mark; Metaphors we live by, United States of America, Originally published: Chicago : University of Chicago Press, 1980, Afterword 2003 by The University of Chicago.
40.  Levin, Donald .N; "The Organism Metaphor in Sociology", Social Research, Vol. 62, No. 2,1995, 239- 265.
41.  Marshak, Robert J; "Metaphor and Analogical Reasoning in Organization Theory: Further Extensions", Academy oí Management Review, Vol. 28, No. 1, 2003, 9-12.
42.  Morgan, Gareth; "More on metaphor: Why we cannot control tropes in administrative science", Administrative Science Quarterly, Vol. 28,1983, 601 – 607.
43.  Moser, Karin S; "Metaphor Analysis in Psychology - Method, Theory, and Fields of Application", Qualitative Social Research, Vol. 1, No. 2, 2000.
44.  Muna, Farid A (2017) Seven Metaphors on Management: Tools for Managers in the Arab World, Routledge.
45.  Oswick, Cliff and  Montgomery, John; "Images of an organisation: the use of metaphor in a multinational company", Journal of Organizational Change Management, Vol.12, 1999, 501-523.
46.  Oswick, Cliff, Keenoy, Tom., & Grant, David; Metaphor and analogical reasoning in organization theory: Beyond orthodoxy, Academy of Management Review, Vol. 27, 2002, 294–303.
47.  Oswick, Cliff, Jones, Philip; Dialogue, Academy of Management Review, Vol. 31, No. 2 , 2006, 477-488.
48.  Smith, Ken g. and Hitt, Michael a, Epilogue, Learning How To Develop Theory From The Masters, Great minds in Management, the process of theory development, edited by Smith, Ken g. and Hitt, Michael a, Published in the United States, New York, by Oxford University Press Inc, 2005.
49.  Schmitt, Rudolf; "Systematic Metaphor Analysis as a Method of Qualitative Research", The Qualitative Report, Vol. 10, No. 2, 2005, 358-394.
50.  Tsoukas, Haridimos; "Analogical Reasoning and Knowledge Generation in Organization Theory", Organization Studies, Vol. 14, No. 3, 1993, 323-346.
51.  Weick, Karl; "Theory Construction as Disciplined Imagination", Academy of  Management Review , Vol 14, No 4, 1989, 516-531.
دوره 4، شماره 8
علوم انسانی
دوره چهارم، پاییز و زمستان 1402، شماره هشتم
اسفند 1402
صفحه 83-104