سنخ‌شناسی مطالعات پژوهی درباره سیدجمال‌الدین اسدآبادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه معارف اسلامی قم
2 دکتری مدرسی معارف اسلام، دانشگاه معارف اسلامی قم
چکیده
سیدجمال‌الدین اسدآبادی، شخصیت مهم و اثرگذاری است که با گذشت قریب به 120سال از وفات وی، همچنان درکانون توجه پژوهشگران و تحلیلگران قرار دارد. بر این اساس مقاله حاضر با رویکرد سنخ‌شناسی مطالعات پژوهی در صدد معرفی طیف‌های گوناگون پژوهش‌ها حول‌محور سیدجمال سامان یافته است. در حقیقت این مقاله عهده‌دار برجسته‌سازی و معرفی زوایای گوناگونی است که از آن زوایا به شخصیت سیدجمال توجه گردیده است و مورد پژوهش و تحلیل قرار گرفته است. باید گفت این مقاله در دو گام به معرفی بیش از پیش ابعاد گوناگون حیات علمی ـ اجتماعی ـ سیاسی سیدجمال از منظر مطالعات پیشینی پرداخته است. درگام اول به معرفی آثار ماندگار به جا‌مانده از قلم و بیان خود سیدجمال و در گام بعدی به معرفی و سنخ‌شناسی مطالعاتی که پیرامون واکاوی ابعاد شخصیت، شرح حیات، اندیشه و مبانی فعالیت‌های دینی، علمی، اجتماعی و سیاسی سیدجمال نگارش یافته‌اند، همت گمارده است. به طور کلی دو رویکرد کلانِ ایجابی و سلبی درباره بینش، منش و کنش‌های فردی، اجتماعی و سیاسی سیدجمال مطرح و متصور است و حداقل ثمره سنخ‌شناسی مصالعات‌پژوهی درباره سیدجمال، آگاهی و شناخت از دامنه و گستره پیشینه مطالعات و پژوهش‌های پیرامون وی می‌باشد که از این طریق، راه وصول به منابع معرفت و کسب اطلاعات بیشتر برای درک بهتر آنان فراهم خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

 
فهرست منابع و مآخذ
منابع فارسی
1. اسدآبادی، میرزا لطف الله، شرح حال و آثار سیدجمال‌الدین اسدآبادی، انتشارات دارالفکر، قم،1349.   ‌2. ابوالقاسمی، سیدرضا، هویت تاریخی سیدجمال‌الدین اسدآبادی، انتشارات نبی‌اکرم(ص)،1394.
3. امیری، مهراب، بازیگر انقلاب شرق؛ جمال‌الدین افغانی، با مقدمه ابراهیم صفایی، بی‌جا ،تهران،1345.
4. اصدق‌پور، محمد، بررسی آراء و نگرش‌های قرآنی سید‌جمال‌‌الدین اسدآبادی، با مقدمه استاد سیدهادی خسروشاهی، انتشارات امین‌نگار، تهران،1398.
5. ب‍ش‍ی‍ری‌، اح‍م‍د، ک‍ت‍اب‌ آب‍ی‌؛ گ‍زارش‍ه‍ای‌ م‍ح‍رم‍ان‍ه‌ وزارت‌ ام‍ور خ‍ارج‍ه‌ ان‍گ‍ل‍ی‍س‌ درب‍اره‌ ان‍ق‍لاب‌ م‍ش‍روطه‌ ای‍ران‌، نشر نو، تهران،1362.
6. جبرئیلی، محمدصفر، سیری در تفکر کلامی معاصر، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، تهران،1391.
7. جمالی‌اسدآبادی، ابوالحسن، نامه‌های سید‌جمال‌‌الدین‌اسدآبادی، انتشارات پرستو، تهران،1360.
8. جمالی‌اسدآبادی، صفات‌الله، سیدجمال‌الدین‌اسدآبادی؛ اسناد و مدارک درباره ایرانی الاصل بودن وی، انتشارات ابن‌سینا، بی‌جا، چاپ اول،1347.
9. حکیمی، محمدرضا، بیدارگران اقالیم قبله، انتشارات دلیل ما، قم، 1382.
10. حلبی، علی اصغر، زندگانی و سفرهای سید‌جمال‌‌الدین‌اسدآبادی، انتشارات زوار، تهران، 1383.
11. خدوری، مجید، ‌گرایش‌های سیاسی در جهان عرب، ‌ترجمه عبدالرحمن عالم، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وابسته به وزارت امورخارجه، تهران،1369.
12. خسروشاهی، سیدهادی، دفاع از سید‌جمال‌‏الدین حسینی و سخنی با تاریخ‌نگاران عصر پهلوی، انتشارات کلبه شروق، قم،1391.
13. خسروپناه، عبدالحسین، آسیب‌شناسی دین پژوهی معاصر، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، 1388.
14. رائین، اسماعیل، حقوق بگیران انگلیس در ایران، انتشارات جاویدان، تهران،1347.
15. ـــــــــــــ ، فراموشخانه و فراماسونری در ایران، انتشارات امیرکبیر، تهران،1357.
16. صاحبی، محمدجواد، سیدجمال‌الدین‌ اسدآبادی مجدد نهضت احیای فکردینی، نشر احیاگران، قم،1386.
17. ـــــــــــــــــ ، تاکتیک‌های انقلابی سید سیدجمال‌الدین‌ اسدآبادی، انتشارات هادی، قم،1358.
18. صفایی، ابراهیم، اسناد سیاسی دوره قاجار، انتشارات بابک، تهران،1355.
19. ــــــــــــــ ، ره‍ب‍ران‌ م‍ش‍روطه‌، انتشارات جاویدان، تهران،1362.
20. ضابط‌پور، غلامرضا، اندیشه سیاسی سید‌جمال‌‌الدین اسدآبادی، انتشارات دانش و اندیشه معاصر، تهران،1380.
21. عنایت، حمید، سیری در اندیشه سیاسی عرب، انتشارات امیرکبیر، تهران،1358.
22. عرب صالحی، محمد، جریان‌شناسی اعتزال نو، جلد اول، چاپ اول، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران،1393.
23. فرهادیان، رضا، فریادگر قرن، انتشارات بوستان‌کتاب، قم،1387.
24. کافی، مجید، تغییرات اجتماعی در اندیشه سید‌جمال‌‌الدین اسدآبادی، انتشارات پژوهشگاه حوزه ودانشگاه، قم،1390.
25. کرمانی، ناظم الاسلام، تاریخ بیداری ایرانیان، انتشارات امیرکبیر، تهران، 1363.
26. ب‍راون‌، ادواردگرانویل، ان‍ق‍لاب‌ ای‍ران‌، مترجم: احمد پژوه شیرازی، انتشارات کانون معرفت، تهران،1329.
27. مجتهدی،کریم، سیدجمال‌الدین و تفکر جدید، انتشارات تاریخ ایران، تهران،1363.
28. محلاتی، محمد،گفتارخوش یارقلی، تصحیح:حاج سید هدایت الله مسترحمی، تهران، انتشارات فراهانی، بی تا.
29. محیط طباطبائی، محمد، نقش سید جمال‌‌الدین در بیداری مشرق زمین،‌ چ5، انتشارات کلبه شروق، قم،1380.
30. مدرسی چهاردهی، مرتضی، سیدجمال‌الدین و اندیشه‌های او، انتشارات امیرکبیر، تهران،1389.
31. مطهری، مرتضی، مجموعه‌آثار، ج24، چ1، انتشارات صدرا، تهران، 1385.
32. موثقی، سیداحمد، سیدجمال‌الدین اسدآبادی مصلحی متفکر و سیاستمدار، دفترتبلیغات اسلامی، قم،1380.
33. ـــــــــــــــ ، علل و عوامل ضعف و انحطاط مسلمین در اندیشه سیاسی و آرای اصلاحی سیدجمال‌الدین اسدآبادی، انتشارات فرهنگ اسلامی، تهران،1378.
34. مؤدب، سیدرضا، روش های تفسیری قرآن، انتشارات اشراق، قم،1380.
35. واثقی، صدر، سیدجمال‌الدین اسدآبادی پایه گذار نهضت اسلامی،چاپ2 ،انتشارات پیام، تهران، 1355.
36. یوسفیه، ولی‌الله، سازمان جهانی فراماسونری، بی‌جا، تهران،1352.
 
منابع عربی
37. ابوحمدان، سمیر، جمال‌الدین الافغانی و فلسفۀ الجامعۀ الاسلامیۀ، الشرکۀ العالمیۀ الکتاب، بیروت،1992م.
38. امین، احمد، زعماء الاصلاح فی العصر الحدیث، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1426ق.                                                                                                                          
39.  حنفی، حسن، جمال‌الدین الافغانی، مکتبۀ الاسرۀ، مصر،1999م.
40. حسینی اسدآبادی، سیدجمال‌الدین، الآثار الکاملة؛ اعداد و تقدیم: سیدهادی خسروشاهی، 9مجلد، الاولی، مکتبه الشروق الدولیه، القاهره، 1423 ه.ق.
41. حورانی، آلبرت، الفکر العربی فی عصر النهضه (1719 – 1939م)، مترجم: کرمی غرقول، نوفل، بیروت، 1997م.
42. رشیدرضا، محمد، تاریخ الاستاذ الامام الشیخ محمد عبده،3مجلد، الطبعة الثانیة؛ دارالفضیله، القاهرة؛ 1427ق.
43. رومی، فهدبن‌عبدالرحمن، اتجاهات التفسیر فی القرن الرابع عشر، مؤسسه الرساله، بیروت، 1418ق.
44. شرباصی، احمد، امیرالبیان شکیب ارسلان، موسسۀ المصریة العامه، قاهره،1963م.
45. شوقی ، ابوخلیل، الاسلام و حرکات التحریر العربیه، دارالفکر المعاصر، دمشق،1395ق.
46. عماره مصری، محمد، مسلمون ثوار، دارالشروق، بیروت، 1988م.
 
مقالات و مجلات
47. اصدق‌پور، محمد، آراءتفسیری سیدجمال‌الدین اسدآبادی و ابعاد اجتماعی آن، فصلنامه پرتو وحی، ش5، زمستان وپاییز1395.
48. اقبال، جاوید، سیدجمال‌الدین و نهضت اتحاد کشورهای اسلامی، فصلنامۀ تاریخ فرهنگ معاصر، سال6، ش23-24، 1383.
49. توانا، محمد علی، اسلام و مدرنیته در اندیشۀ سیدجمال‌الدین‌اسدآبادی، مجلۀ پژوهش علوم سیاسی، ش3، پاییز و زمستان1385.
50. شهیدی، سید جعفر، شناخت من از سیدجمال‌الدین، فصلنامۀ تاریخ و فرهنگ معاصر، ش17- 18، بهار و تابستان1375.
51.کافی، مجید و رضا کلوری، مولفه‌های روشنفکری در اندیشه اجتماعی سیدجمال‌الدین‌اسدآبادی، دوفصلنامه اسلام و علوم اجتماعی، دوره۲، ش3، 1389.
52. محمدی، جمعه‌خان، حکومت رحیمه حکیمه در اندیشه سیاسی ـ اجتماعی سید‌جمال‌‌الدین حسینی، فصلنامه آموزه، ش2، 1382.
53. نصیری، منصور، زمینه‌های تاریخی و سیر اندیشه اصلاح‌گرایی دینی سید‌جمال‌‌الدین‌اسدآبادی، فصلنامه معرفت، ش51، 1389.
 
منابع اینترنتی
54. طباطبایی، سیدجواد، پنهان‌کاری‌های سیدجمال‌الدین اسدآبادی، وب سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، مدخل سیدجمال الدین اسدآبادی، فروردین 1399. www.cgie.org.ir
55. ـــــــــــ ، دربارۀ میزان دانش سیدجمال و مسئلۀ پروتستانیسم اسلامی، وب سایت فرهنگ امروز، فروردین 1399. www.farhangemrooz.com
 
منابع انگلیسی
56 . Sayyid Jamal AdDdin "al-Afghani": A Political Biography. Nikki R. Keddie. Berkeley, Calif. University of California Press [2001] .
57  . An Islamic Response to Imperalism . Nikki R. Keddie. Berkeley, CA : University of California Press, [2020].
58. Jamāḷ Al-Dīn Al-Afghāni, a Muslim Intellectual . Anwar Moazzam. New Delhi : Institute of Objective Studies, New Delhi, India : Marketed by Genuine Publications & Media Pvt. Ltd. 2017.
59 . Modernist Islam, 1840-1940 . Charles Kurzman Oxford ; New York : Oxford University Press, [2010].
60 . Sayyid Jamal Al-Din Al-Afghani & the West. Sheikh Jameil Ali. New Delhi : Adam, 2002.
دوره 4، شماره 7
علوم انسانی
دوره چهارم، بهار و تابستان 1402، شماره هفتم
شهریور 1402
صفحه 117-138